Zmiany w wewnątrzwspólnotowym VAT (cz. I): czy i dlaczego warto identyfikować kontrahenta?

Począwszy od 2020 r., aby skorzystać ze stawki 0% przy WDT, podatnik będzie musiał mieć pewność co do identyfikacji kontrahenta dla celów VAT w innym państwie członkowskim UE.

Aby podmiot dokonujący WDT miał komfort co do stosowania stawki 0% VAT, nabywca z innego kraju UE będzie musiał spełnić dwa warunki odnośnie statusu identyfikacji:

  • będzie musiał być zidentyfikowany do celów VAT w państwie członkowskim innym niż państwo rozpoczęcia wysyłki lub transportu;
  • będzie musiał podać dostawcy numer identyfikacyjny VAT nadany w tym innym kraju.
Jak jest dziś?

Na pierwszy rzut oka, rozwiązanie nie wydaje się niczym nowym.  Art. 42 ust. 1 ustawy o VAT przesądza bowiem o tym, że WDT podlega stawce 0% VAT m.in. pod warunkiem, że podatnik dokonuje dostawy na rzecz nabywcy posiadającego właściwy i ważny numer identyfikacyjny dla transakcji wewnątrzwspólnotowych, nadany przez państwo członkowskie właściwe dla nabywcy, zawierający dwuliterowy kod stosowany dla podatku od wartości dodanej. Czyżby więc w związku z nadchodzącą nowelizacją, w tym zakresie z polskiej perspektywy „naprawdę nie dzieję się nic”?

Otóż nie, a diabeł tkwi w szczegółach. W tym wypadku w wykładni przepisów wspólnotowych i krajowych. W chwili obecnej, przesłanka identyfikacji nabywcy jako podatnika VAT w innym kraju UE ma charakter formalny. A to oznacza, że określa status podatkowy danego podmiotu oraz ułatwia organom i samym podatnikom kontrolę czynności wewnątrzwspólnotowych. Niemniej, brak posiadania numeru VAT UE sam w sobie nie może podważać zwolnienia
z podatku VAT (stosowania stawki 0% VAT), jeżeli materialne przesłanki zaistnienia dostawy wewnątrzwspólnotowej zostały spełnione, względnie brak spełnienia formalnych przesłanek nie uniemożliwia przedstawienie dowodu przesłanki materialnej.

Powyższa zasada wynika z ugruntowanej praktyki TSUE (warto wskazać np. wyrok z dnia 12 lipca 2012 r., EMS‑Bulgaria Transport, C‑284/11, wyrok z dnia 28 lipca 2016 r., Astone, C‑332/15, wyrok z dnia 19 kwietnia 2018 r. w sprawie Hans Bühler KG, C 580/16). Stanowisko takie akceptują też polskie organy podatkowe (przykładowo Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z dnia 1 lutego 2018 r., 0112-KDIL1-3.4012.584.2017.2.AP) oraz sądy administracyjne (przykładowo WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 21 czerwca 2017 r., III SA/Gl 334/17).

Co to oznacza w praktyce? Obecnie, możliwe jest zastosowanie stawki 0%VAT przy WDT także w przypadku, gdy nabywca nie posługuje się aktywnym numerem identyfikacyjnym – o ile tylko dostawca będzie w stanie wykazać w inny sposób status nabywcy i fakt rozliczenia przez niego WNT. To praktyka stosowana zwłaszcza w przypadku transakcji na rzecz nowo powstałych kontrahentów unijnych, którzy już działają (i nabywają towary z UE), ale np.
z uwagi na przedłużające się formalności nie uzyskały jeszcze odpowiednika numeru VAT UE.

Co się zmieni?

Zgodnie z nowymi przepisami, brak identyfikacji kontrahenta w VIES będzie równoznaczny z brakiem możliwości stosowania stawki 0% VAT. Z powyższym skorelowany jest także inny obowiązek dostawcy, a mianowicie złożenia informacji podsumowującej zawierającej wszystkie niezbędne dane (a więc także numer identyfikacji kontrahenta). Brak tego numeru uniemożliwi złożenie informacji podsumowującej „zawierającej prawidłowe informacje odnośnie dostawy”. Tu prawodawca unijny widzi co prawda pewną furtkę i umożliwi podatnikowi „należyte udowodnienie swojego uchybienia” – jednak raczej nie w odniesieniu do niesatysfakcjonującej weryfikacji VIES.

Przepisy pozostawiają także inne wątpliwości, np. jak rozumieć „podanie” numeru identyfikacji przez kontrahenta, czy identyfikacja kontrahenta ma być w jakimkolwiek innym kraju UE, czy też w kraju przeznaczenia wysyłki, na jaki moment wymagana jest identyfikacja, itp.

Należyta staranność wciąż obowiązuje

Ale to nie wszystko. Zgodnie z praktyką podatkową i sądowo-administracyjną,  korzystanie ze stawki 0% VAT przy WDT wymaga dołożenia przez podatnika należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Konieczne w podejmowanych działaniach gospodarczych jest także ustalenie wiarygodności kontrahenta (tak np. WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 6 grudnia 2017 r., I SA/Gd 1331/17). A zatem, jakkolwiek niezbędna, weryfikacja VIES, nawet gdy da pozytywny wynik, sama w sobie nie wystarczy do stosowania stawki 0% VAT przy WDT. Dla bezpieczeństwa rozliczeń trzeba mieć w tym zakresie wdrożone zdecydowanie szersze rozwiązania.

Chcesz wiedzieć więcej? Zachęcamy do kontaktu.

Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>

Czytaj więcej: