Zmiany w sukcesji jednoosobowych przedsiębiorstw

Konstanty Dobiejewski
Konstanty Dobiejewski Associate Partner
kontakt
Zbigniew Pindel
Zbigniew Pindel Starszy Menedżer
kontakt

Zmiany ustawowe, szczególnie wprowadzenie zarządcy sukcesyjnego, ułatwią przekazanie działalności spadkobiercom przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą.

Ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej (Dz.U. z 2018 r. poz. 1629) z niewielkimi wyłączeniami wchodzi w życie 24 listopada 2018 r. Wprowadza szereg ułatwień dla osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, pragnących zabezpieczyć prowadzone przedsiębiorstwo na wypadek śmierci. Przedsiębiorcy winni zatem przyjrzeć się bliżej nadchodzącym regulacjom.

Chcesz pogłębić wiedzę na temat sprawnego wdrożenia sukcesji w firmie?

Zapraszamy na bezpłatną transmisję online – Webcast EY: Sukcesja w firmie rodzinnej – planowanie sukcesji jako strategiczny element rozwoju biznesu, która odbędzie się 27 września 2018 r. (czwartek), w godz. 10.00-11.00.

Więcej informacji i rejestracja

Cele nowej ustawy

Prezentowane zmiany są korzystne dla wszystkich przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, gdyż ich celem przewodnim jest zapewnienie ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa i nieprzekreślanie jego bytu prawnego w chwili śmierci przedsiębiorcy.

Jak dotąd, sukcesja pokoleniowa napotykała liczne trudności i, jak podano w uzasadnieniu projektu ustawy, nie cieszyła się ona zbyt dużą popularnością. Płynna sukcesja jednoosobowej działalności w aktualnym stanie prawnym jest w zasadzie niemożliwa – co do zasady można jedynie wznowić działalność. Oznacza to jednak takie ograniczenia jak: wygaśnięcie dotychczasowych umów o pracę, trudność z dostępem do rachunku bankowego, czasochłonne procedury związane ze stwierdzeniem nabycia spadku, czy brak jednej decyzyjnej osoby zajmującej się sprawami przedsiębiorstwa po śmierci przedsiębiorcy. Takie wznowienie wymaga więc dużo czasu i spełnienia wszystkich uciążliwych formalności, w tym ponownej rejestracji działalności.

Alternatywą dla wznowienia działalności w obecnym stanie prawnym jest przekształcenie prowadzonej samodzielnie działalności w inną formę prawną, co z kolei może mieć jednak negatywne skutki na gruncie podatkowym.

Dlatego też, mając na uwadze słabości dotychczasowego stanu prawnego możliwości, warto przyjrzeć się bliżej nowemu rozwiązaniu proponowanemu przez ustawodawcę, jakim jest  instytucja zarządu sukcesyjnego.

Wybór i osoba zarządcy

Ustawa ta, daje wspominanym przedsiębiorcom możliwość ustanowienia zarządcy sukcesyjnego – tzw. prokurenta mortis causa, który ma w założeniu zarządzać tymczasowo przedsiębiorstwem zmarłego. Takim zarządcą sukcesyjnym zostać może każda osoba fizyczna, która posiada pełną zdolność do czynności prawnych oraz wobec której nie orzeczono zakazu prowadzenia działalności gospodarczej, bądź działalności w zakresie zarządu majątkiem (zarządcami zatem nie będą mogły być osoby prawne czy jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej). Podkreślić tu należy, że nie jest koniecznym, by na takiego zarządcę powołać osobę spokrewnioną.

W ustawie wskazano dwa sposoby powołania zarządcy:

  1. poprzez zastrzeżenie, że z chwilą śmierci przedsiębiorcy wskazany prokurent stanie się zarządcą sukcesyjnym,
  2. poprzez wskazanie określonej osoby do pełnienia funkcji zarządcy sukcesyjnego.

Tak powołany zarządca działał będzie w imieniu własnym, na rachunek właścicieli przedsiębiorstwa w spadku.

Warto także dodać, iż funkcję zarządcy sukcesyjnego może pełnić tylko jedna osoba – rozwiązanie to przyjęto, by uniknąć wątpliwości co do zakresu umocowania kilku zarządców.

Przedsiębiorca może jednak powołać zarządcę sukcesyjnego na wypadek, gdyby zarządca sukcesyjny powołany w pierwszej kolejności zrezygnował z pełnienia tej funkcji albo nie mógł jej pełnić z powodu śmierci, ograniczenia lub utraty zdolności do czynności prawnych, odwołania go albo uprawomocnienia się orzeczenia o zakazie prowadzenia działalności gospodarczej.  W takim wypadku do dokonania zmiany osoby powołanej na zarządcę sukcesyjnego konieczne jest zaistnienie jednego ze  wskazanych przypadków, w których wygasa umocowanie wcześniej powołanego zarządcy sukcesyjnego.

Po śmierci przedsiębiorcy (jeśli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony z tym momentem) zarządcę sukcesyjnego może powołać:

  • jego małżonek (jeśli przysługuje mu udział w spadku)
  • spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy (po przyjęciu spadku)
  • spadkobierca testamentowy lub zapisobierca windykacyjny (po przyjęciu odpowiednio spadku lub zapisu)

Po uprawomocnieniu się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, do zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, zarządcę sukcesyjnego będzie mogła powołać tylko osoba, która jest właścicielem przedsiębiorstwa w spadku zgodnie z tymi dokumentami. Powołanie przez wskazane osoby po śmierci przedsiębiorcy będzie wymagało zgody osób, którym przysługuje udział w spadku większy niż 85 %.

Ustanowienie zarządu sukcesyjnego

Do właściwego ustanowienia zarządu sukcesyjnego konieczne będzie nie tylko powołanie zarządcy sukcesyjnego, ale także uzyskanie jego zgody na pełnienie funkcji oraz dokonanie odpowiedniego wpisu do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG).

Zgoda zarządcy powinna zostać wyrażona w formie wymaganej do powołania zarządcy, co oznacza:

  • formę pisemną, jeżeli zarządcę powołuje sam przedsiębiorca
  • formę aktu notarialnego, jeżeli zarządca zostaje powołany po śmierci przedsiębiorcy.

Zakres umocowania zarządcy sukcesyjnego

W przeciwieństwie do prokury, zarząd sukcesyjny obejmie nie tylko umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku, ale także zobowiązanie do prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku. Z funkcją zarządcy sukcesyjnego będą się wiązały obowiązki, m.in. w sferze prawa podatkowego, prawa pracy czy w zakresie ubezpieczeń społecznych.

Odwołanie i wygaśnięcie zarządu

Zarządca sukcesyjny, zgodnie z mającymi wejść w życie przepisami, może zostać odwołany na dwa sposoby – przez samego przedsiębiorcę oraz na mocy orzeczenia sądu w razie rażącego naruszenia obowiązków przez zarządcę. Dodatkowo, również sam zarządca może zrezygnować z dalszego pełnienia funkcji.

Wygaśnięcie instytucji zarządu uzależnione zostało natomiast od upływu czasu, co oznacza, iż zarząd sukcesyjny wygasa po upływie określonych terminów  wskazanych w ustawie. Maksymalny okres, jaki przewidziano dla funkcjonowania zarządcy sukcesyjnego to dwa lata od śmierci przedsiębiorcy, bądź pięć lat w przypadku przedłużenia terminu przez sąd. Rozwiązanie to podkreśla tymczasowy charakter zarządu sukcesyjnego.

Korzyści dla przedsiębiorców

Podsumowując, po omawianych zmianach, łatwiej będzie „przekazać” działalność spadkobiercom, a powołanie prokurenta mortis causa sprawi, iż tymczasowo, po śmierci prowadzącego działalność, właściwa osoba będzie mogła czuwać nad sprawami przedsiębiorstwa. Rozwiązanie takie wydaje się szczególnie korzystne dla rodzinnych, mniejszych działalności i nie tylko zapewnia ono komfortową sukcesję spadkobiercom, ale też wpływa pozytywnie na stabilną sytuację pracowników, kontrahentów, czy konsumentów, którzy współpracowali dotąd z danym przedsiębiorcą. Pozostaje więc poczekać, jak zarząd sukcesyjny sprawdzi się w praktyce.

Współpraca: Justyna Olszowy


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>