Zakwaterowanie uczniów w bursach poza VAT

Jednostka samorządu terytorialnego świadcząca usługi zakwaterowania uczniów szkół w należących do niej bursach nie działa jako podatnik VAT.

Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 7 września 2018 r., wydał wyrok (sygn. I FSK 988/16), z którego wynika, że czynności zakwaterowania w bursach uczniów nie podlegają ustawie o VAT, tym samym nie powinny być rozliczanie dla celów tego podatku.

Stanowisko organów podatkowych

Sprawa dotyczyła Miasta, które realizuje zadania własne w zakresie m.in. edukacji publicznej. W strukturze organizacyjnej Miasta znajdują się samorządowe jednostki budżetowe – szkoły, powołane do wykonywania zadań Miasta w obszarze oświaty i wychowania. Szkoły nie są odrębnymi od Miasta podatnikami VAT, lecz w związku z tzw. „centralizacją rozliczeń VAT w samorządach”, rozliczają się dla celów tego podatku wspólnie z Miastem.

W świetle ustawy o systemie oświaty, placówki oświatowe zapewniają opiekę i wychowanie uczniów w okresie pobierania nauki poza miejscem zamieszkania  m.in. poprzez bursy szkolne. Działalność burs szkolnych regulowana jest m.in. rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 marca 2005 r., które określa w szczególności warunki pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach, a także wysokość i zasady odpłatności z tytułu zakwaterowania w bursach. W świetle wskazanych przepisów wysokość opłat za pobyt w bursach nie może przekroczyć 50% kosztów utrzymania danego miejsca w placówce.

Wątpliwości Miasta dotyczyły opodatkowania VAT czynności zakwaterowania uczniów szkół w bursie. Zdaniem Miasta w związku z realizacją zadania polegającego na zapewnieniu pobytu dzieci i młodzieży szkolnej w bursie Miasto nie działa jako podatnik VAT, lecz realizuje zadania własne narzucone mu w drodze ustawy.

Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu w wydanej interpretacji z dnia 17 lutego 2015 r., sygn. ILPP1/443-1085/14-2/AI, nie podzielił stanowiska Miasta. Uznał, iż wykonywane przez Miasto poprzez jednostki oświatowe czynności w zakresie zakwaterowania uczniów w bursach są dokonywane na podstawie zawieranych umów cywilnoprawnych, a zatem, Miasto powinno być traktowane jako podatnik VAT.

W tym miejscu na marginesie warto wskazać, iż w świetle art. 43 ust. 1 pkt 30 lit. a. ustawy o VAT, zwalnia się od podatku usługi zakwaterowania w bursach i internatach świadczone na rzecz uczniów i wychowanków szkół prowadzących te bursy i internaty. Tym samym, w świetle analizowanej interpretacji, usługi Miasta powinny podlegać ustawie o VAT, lecz mogłyby korzystać ze zwolnienia (zakładając, że świadczone są wyłącznie dla podmiotów wskazanych w tym przypisie).

Stanowisko sądów

Miasto nie zgadzając się rozstrzygnięciem organu, złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który uchylił zaskarżoną interpretację. Ostatecznie sprawa trafiła do NSA , który przychylił się do stanowiska sądu niższej instancji.

NSA w wydanym wyroku z dnia 7 września 2018 r., sygn. I FSK 988/16, w ustnym uzasadnieniu podkreślił, iż w analizowanej sprawie pod uwagę należy wziąć stosunek łączący JST z rodzicami/opiekunami uczniów korzystających z bursy. Mając na uwadze przedstawioną sytuację, zdaniem sądu, stwierdzić należy iż, nie jest to stosunek opierający się na typowej dla reżimu cywilnoprawnego swobodzie zawierania umów. Strony umowy, ograniczone przepisami ustawy o systemie oświaty i rozporządzeniem wykonawczym do tej ustawy, nie mają dowolności w szczególności w kształtowaniu warunków finansowych transakcji. Miasto nie działa w tym przypadku jak przedsiębiorca na zasadach konkurencji. Wynagrodzenie pobierane za pobyt w bursie jest ustalane zdecydowanie poniżej wartości samej usługi.

W konsekwencji zdaniem NSA należy podzielić stanowisko Miasta, iż czynności zakwaterowania w bursach uczniów nie podlegają ustawie o VAT, tym samym nie powinny być rozliczanie dla celów tego podatku.

Skutki w praktyce

Analizowane orzeczenie wpisuje się w aktualną, jednolitą linię orzeczniczą polskich sądów administracyjnych, zgodnie z którą czynności wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego (JST) poprzez ich jednostki oświatowe m.in. w zakresie:

  • wyżywienia uczniów/wychowanków i nauczycieli/opiekunów w szkołach i przedszkolach,
  • opieki na dziećmi w przedszkolach,
  • wydawania duplikatów świadectw i legitymacji szkolnych,
  • zakwaterowania uczniów w bursach szkolnych w czasie nauki poza miejscem zamieszkania

nie podlegają ustawie.

Należy zgodzić się z NSA, iż Miasto realizując swoje zadania własne w zakresie edukacji poprzez m.in. zapewnienie dzieciom i młodzieży szkolnej zakwaterowania w bursie (w trakcie nauki poza miejscem zamieszkania) nie działa jak przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, lecz realizuje obowiązek ustawowy. Miasto nie może swobodnie określać warunków świadczenia usług czy ich ceny. Kwestie te regulowane są przepisami prawa publicznego i w tym zakresie swoboda Miasta w kształtowaniu ram zawieranych umów cywilnoprawnych jest pozorna.

Kwestia traktowania tego typu czynności w świetle ustawy o VAT, ma niewątpliwie znaczenie nie tylko dla prawidłowego rozpoznawania dla celów VAT czynności dokonywanych przez JST, ale również dla kalkulowania proporcji odliczeń podatku naliczonego, a co za tym idzie dla określania wysokości odliczanego przez JST VAT.

Miejmy nadzieję, że mając na uwadze już jak się wydaje ugruntowane stanowisko sądów w kwestii traktowania na gruncie VAT odpłatnych czynności JST z zakresu oświaty i wychowania, organy podatkowe zweryfikują swoje stanowisko wyrażane w wydawanych interpretacjach indywidualnych.


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>