Transfer spółki polskiej do innego kraju UE oraz spółki z UE do Polski stanie się faktem

Mateusz Małota
Mateusz Małota Młodszy Prawnik
kontakt

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zakwestionował polskie przepisy uniemożliwiające przenoszenie siedziby spółki za granicę

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej („TSUE”) w wyroku z dnia 25 października 2017 r. w sprawie o sygnaturze C-106/16 orzekł, że istniejący na gruncie prawa polskiego bezwzględny obowiązek przeprowadzenia procedury likwidacji spółki w celu przeniesienia jej siedziby za granicę jest sprzeczny z unijną zasadą swobody przedsiębiorczości.

Stan faktyczny opisywanej sprawy dotyczył spółki Polbud Wykonawstwo sp. z o.o., która przeniosła siedzibę do Luksemburga. Polski sąd rejestrowy oddalił wniosek spółki o jej wykreślenie z rejestru, ponieważ spółka nie przeprowadziła likwidacji zgodnie z procedurą przewidzianą w k.s.h. Spółka zaskarżyła powyższe postanowienie, argumentując, że przedłożenie dokumentów wymaganych dla likwidacji spółki, nie było konieczne, ponieważ spółka nie kończy bytu prawnego, lecz jedynie przenosi swoją siedzibę za granicę. Sprawa poprzez kolejne instancje trafiła do Sądu Najwyższego, który postanowił zadać pytanie Trybunałowi w trybie prejudycjalnym.

Nawiązując do swojego wcześniejszego orzecznictwa (np. w sprawach National Grid Indus C-371/10, SEVIC Systems C-411/03), Trybunał podkreślił, że prawo unijne pozwala państwom członkowskim na ograniczenie swobody przedsiębiorczości podyktowane nadrzędnymi względami interesu ogólnego (ang. overriding reasons in the public interest). Niemniej, zdaniem Trybunału, polskie przepisy nakazujące przeprowadzenie likwidacji spółki w każdym przypadku, w celu przeniesienia jej siedziby za granicę mają charakter nieproporcjonalny. Wymóg ich stosowania jest niezależny od sytuacji majątkowej podmiotów chronionych klauzulą nadrzędnych względów interesu ogólnego (np. pracowników, wierzycieli oraz wspólników mniejszościowych przenoszonej spółki). TSUE podkreślił, że prawo umożliwia stosowanie mniej restrykcyjnych, a podobnie skutecznych sposobów zabezpieczenia interesów pracowników, wierzycieli oraz wspólników mniejszościowych, bez konieczności przeprowadzania postępowania likwidacyjnego (np. poprzez ustanowienie gwarancji bankowych).

Co prawda, omawiany wyrok dotyczył sytuacji przeniesienia siedziby polskiej spółki za granicę, ale analogicznie trzeba interpretować przepisy unijne, w przypadku wniosków o wpis do KRS, składanych przez spółki pochodzące z krajów UE.

Trybunał odniósł się również do problemu zmiany siedziby statutowej spółki przy braku zmiany siedziby rzeczywistej. Zgodnie ze stanem faktycznym analizowanej sprawy, po przeniesieniu siedziby statutowej do Luksemburga, spółka kontynuowała prowadzoną w Polsce działalności gospodarczą. Zdaniem TSUE, wyrażona w traktatach zasada swobody przedsiębiorczości, dopuszcza możliwość zmiany siedziby statutowej spółki bez konieczności zmiany jej siedziby rzeczywistej. Trybunał odwołując się do dotychczasowej linii orzeczniczej (np. sprawy Cartesio C-210/06, VALE C-378/10) potwierdził, że od ustawodawstwa danego państwa członkowskiego zależy czy dla przeniesienia siedziby spółki wystarczy samo przeniesienie jej siedziby statutowej. Jeżeli zatem prawo Luksemburga dopuszczało możliwość przeniesienia siedziby statutowej spółki, pomimo że faktyczne miejsce wykonywania działalności gospodarczej przez spółkę pozostało w Polsce, to takie przekształcenie było dopuszczalne w ramach unijnej zasady swobody przedsiębiorczości.

W oparciu o udzieloną przez Trybunał odpowiedź, Sąd Najwyższy powinien wydać wyrok w rozpatrywanej sprawie. Jakkolwiek, tylko TSUE dokonuje wykładni prawa unijnego, w praktyce to od rozstrzygnięcia SN prawdopodobnie będzie zależeć sposób interpretacji obowiązujących przepisów przez sądy powszechne i organy administracji publicznej. W dłuższej perspektywie, w celu zapewnienia przejrzystych reguł dotyczących sposobu przenoszenia siedzib spółek za granicę, konieczna będzie zapewne nowelizacja przepisów kodeksu spółek handlowych, która została zapowiedzenia przez Ministerstwo Sprawiedliwości w przypadku takiego rozstrzygnięcia.

Nawet jeżeli SN w całości przychyli się do punktu widzenia Trybunału, to można obecnie przewidzieć w jaki sposób sądy rejestrowe będą rejestrowały transgraniczne przeniesienie siedziby spółki. Należy mieć jednak na uwadze, że dopóki nie dojdzie do wprowadzenia oddzielnej procedury, regulującej tę kwestię bez konieczności utraty przez spółkę osobowości prawnej, stosowanie dotychczasowych przepisów przez sądy rejestrowe może cechować się niespójnością.

Współautor: Magdalena Kasiarz-Lewandowska


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>