Status sygnalistów – projekty regulacji

Wkrótce w polskim prawie powinny pojawić się regulacje opisujące status sygnalistów i sposoby ich ochrony. Firmy będą musiały wdrożyć nowe procedury.

Polski system prawny nie  reguluje w sposób kompleksowy instytucji  sygnalistów i nie gwarantuje im szczególnej ochrony prawnej. Na te kwestię zwraca uwagę od około dekady Rzecznik Praw Obywatelskich i niektóre organizacje pozarządowe. Wskazują one, że potrzebna jest inicjatywa ustawodawcza w tym zakresie i podnoszą jednocześnie, że ewentualna regulacja powinna dotyczyć pracowników i osób zatrudnionych w ramach stosunków cywilnoprawnych.

Z niewielkimi wyjątkami sektorowymi, sygnalistom przysługują jedynie ogólne narzędzia ochrony przed dyskryminacją w ramach stosunku pracy, czy też poprzez mechanizm rozwiązywania stosunku pracy (np. konieczność uzasadnienia rozwiązania stosunku pracy – za wypowiedzeniem tylko w przypadku umów o pracę na czas nieokreślony).

Jako przykłady szczególnej ochrony można wskazać:

– przepisy regulujące bezpieczeństwo i higienę pracy (np. zakaz stosowania niekorzystnych działań wobec pracowników służby bezpieczeństwa i higieny pracy z tytułu wykonywania ich zadań)

– obowiązek ujęcia w procedurach wewnętrznych ochrony pracowników – sygnalistów w przypadku pracowników sektora bankowego

Tym bardziej należy zatem zwrócić uwagę na dwa projekty rządowe podejmujące próbę regulacji statusu sygnalistów: projekt ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych) oraz ustawa o jawności życia publicznego (“ustawa o jawności”).

Ostatni projekt ustawy o jawności został przedłożony 8 stycznia 2018 r. i od tej pory  brak jest większych postępów prac.

Natomiast bardzo intensywne pracę toczą się nad drugim ze wspomnianych projektów –  ustawą o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych. Na stronach Rządowego Centrum Legislacji właśnie pojawiła się czwarta wersja ustawy, datowana na 5 grudnia 2018 r.

Definicja sygnalisty

Projekt ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych nie zawiera definicji legalnej sygnalisty – z jej treści wynika jednak, że może nim być osoba będąca pracownikiem, członkiem organu lub podmiotem działającym w imieniu lub interesie podmiotu zbiorowego. Taka osoba  winna posiadać informacje o podejrzeniu przygotowania, usiłowania lub popełnienia czynu zabronionego, niedopełnieniu obowiązków, nadużyciu uprawnień, niezachowaniu należytej staranności lub o takich nieprawidłowościach, które mogą skutkować popełnieniem czynu zabronionego – przestępstwa lub przestępstwa skarbowego.

Zgodnie z definicją określoną w  projekcie ustawy o jawności życia publicznego, sygnalista to osoba fizyczna lub przedsiębiorca, których współpraca z wymiarem sprawiedliwości polegająca na zgłoszeniu informacji o możliwości popełnienia przestępstwa przez podmiot, z którym jest związana umową o pracę, stosunkiem służbowym lub innym stosunkiem umownym może niekorzystnie wpłynąć na jej sytuację życiową, zawodową, materialną i której prokurator przyznał status sygnalisty.

Zgodnie z ustawą o jawności sygnalista może informować tylko o zamkniętym katalogu przestępstw, podczas gdy projekt ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych nie zawiera takiego ograniczenia. Należy jednak zauważyć, że oba projekty odnoszą się do przestępstw, wyłączając wykroczenia.

Ochrona sygnalistów

Sygnaliści w myśl analizowanych aktów są objęci szczególną ochroną przed niesprawiedliwym traktowaniem i dyskryminacją, w tym zwłaszcza przed zwolnieniem lub rozwiązaniem umowy łączącej daną osobę z podmiotem dopuszczającym się rzekomych naruszeń. W  przypadku ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, sąd może orzec o przywróceniu takiej osoby do pracy lub o wypłacie na jej rzecz odszkodowania (ustawa o jawności mówi tylko o odszkodowaniu ale wydaje się, że możliwość przywrócenia do pracy będzie wynikała z uregulowań ogólnych kodeksu pracy).

W myśl ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, organy takiego podmiotu będą miały obowiązek przeprowadzenia wewnętrznego dochodzenia w celu zbadania zasadności twierdzeń sygnalisty. Zgodnie z ustawą o jawności, takie działania prowadzone są przez prokuraturę.

Ustawa o jawności precyzuje także wysokość odszkodowania należnego w razie rozwiązania stosunku pracy z sygnalistą – wynosić ono będzie dwukrotność wynagrodzenia rocznego pobieranego przez sygnalistę na ostatnio zajmowanym stanowisku. W przypadku rozwiązania umowy, kiedy sygnalisty nie łączył z danym podmiotem stosunek pracy, odszkodowanie wynosić będzie całą kwotę należną za wykonanie tej umowy a niezapłaconą do dnia jej rozwiązania. W ustawie o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych nie jest określona wysokość odszkodowania należnego z tytułu bezpodstawnego zwolnienia podmiotu sygnalizującego nieprawidłowości w tym zakresie ustawa odsyła do kodeksu pracy.

Chcemy zwrócić Państwa uwagę na te regulacje i podkreślić, że jeśli wejdą one w życie, wymuszą na firmach zastosowanie odpowiednich procedur wewnętrznych. Warto o tym pamiętać już dziś.


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>