Rzecznik TSUE: gminie przysługuje prawo do odliczenia VAT po zmianie przeznaczenia

Jeśli TSUE wyda wyrok zgodny z opinią Rzecznik, może umożliwić samorządom odzyskanie znacznych kwot VAT.

Rzecznik Generalny J. Kokott wydała 19 kwietnia 2018 r. opinię w sprawie C-140/17 toczącej się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej Szef KAS przeciwko Gminie Ryjewo.

Gmina pytała, czy jest uprawniona do dokonania późniejszego, proporcjonalnego odliczenia podatku naliczonego jeśli zmienia przeznaczenie świetlicy, której nie chciała wykorzystywać do czynności podlegających opodatkowaniu na etapie budowy i oddania do użytkowania. Cztery lata po ukończeniu budowy, sposób wykorzystania świetlicy uległ zmianie – rozpoczęto jej odpłatny wynajem. Zdaniem gminy, począwszy od chwili rozpoczęcia przedmiotowego wynajmu, tj. zmiany przeznaczenia tego obiektu, przysługuje jej prawo do częściowego odliczenia podatku naliczonego wynikającego z faktur dokumentujących wydatki poniesione na jej budowę, w drodze korekty wieloletniej, o której mowa w art. 91 ust. 7 i 7a w związku z art. 91 ust. 1 i 2 ustawy o VAT.

Organ podatkowy nie zgodził się z opinią gminy twierdząc, iż nie przysługuje jej takie prawo. Zdaniem organu, gmina, nabywając towary i usługi celem wytworzenia inwestycji z zamiarem jej nieodpłatnego przekazania Gminnemu Ośrodkowi Kultury, nie nabywała ich do działalności gospodarczej i tym samym nie działała w charakterze podatnika VAT. Na taką kwalifikację nie ma także wpływu późniejsza zmiana przeznaczenia budynku.

Odmienne stanowisko w sprawie zajął sąd pierwszej instancji, którego zdaniem początkowe przeznaczenie przez podatnika nabytych towarów i usług do wykonywania czynności niepodlegających opodatkowaniu nie pozbawia tego podatnika prawa do dokonania późniejszego odliczenia podatku naliczonego w razie zmiany ich przeznaczenia i  rozpoczęcia wykorzystania do czynności opodatkowanych.

Minister Finansów złożył skargę kasacyjną od orzeczenia WSA w Gdańsku. NSA nie przesądził sporu, skierował natomiast pytanie prejudycjalne do TSUE o prawo gminy do częściowego odliczenia VAT, wskazując przy tym na dwa aspekty analizowanej sytuacji, tj. brak wyraźnego zamiaru wykorzystania przez gminę w przyszłości obiektu do wykonywania czynności opodatkowanych w momencie jego budowy oraz fakt, iż po zmianie przeznaczenia będzie on wykorzystywany zarówno do wykonywania czynności opodatkowanych, jak i niepodlegających opodatkowaniu, przy jednoczesnym braku możliwości dokonania przyporządkowania do każdej z wymienionych grup czynności.

Rzecznik uznała, że gminie przysługuje prawo do odliczenia VAT. Wskazała, dla porównania, iż w przypadku odwrotnej kolejności zdarzeń – tj. początkowego wykorzystania budynku do czynności opodatkowanych, a następnie zmiany jego przeznaczenia – gminie bezspornie przysługiwałoby prawo do odliczenia podatku naliczonego. Takie odliczenie zostałoby jedynie skorygowane w późniejszym czasie.

W ocenie Rzecznik, odmowa możliwości odliczenia podatku naliczonego prowadziłaby do sytuacji, w której opodatkowane wykorzystanie towaru pozostałoby obciążone VAT. W sposób oczywisty jest to niezgodne z ideą neutralności prawa dotyczącego VAT.

Jak podkreślała Rzecznik, zgodnie z brzmieniem Dyrektywy podstawą późniejszych korekt VAT jest chwila pierwszego użycia, co bezwzględnie zakłada (późniejsze) odliczenie podatku naliczonego w chwili takiego użycia. Gdyby bowiem nabywca już w chwili nabycia miał odpowiedni zamiar wykorzystania towaru, wówczas prawo do odliczenia istniałoby już od samego początku i kwestia późniejszego odliczenia w postaci korekty w ogóle by nie powstała.

Jednocześnie Rzecznik wskazała, iż podkreślane przez NSA aspekty braku pierwotnego zamiaru wykorzystania obiektu do czynności opodatkowanych, a także wykorzystanie ich na obecnym etapie także do czynności niepodlegających VAT, pozostają bez wpływu na samo prawo do odliczenia, a ma wyłącznie znaczenie (w przypadku drugiego z wymienionych) dla zagadnienia podziału wysokości odliczenia podatku naliczonego.

Jest to wyłącznie niewiążąca opinia, niemniej w praktyce sędziowie, przy wydawaniu wyroków, często kierują się stanowiskiem swoich rzeczników. Jeżeli werdykt TSUE okaże się zgodny z opinią Rzecznik, będzie to miało niebagatelne znaczenie dla JST, może bowiem prowadzić do odzyskania znacznych kwot VAT w odniesieniu do inwestycji zakończonych w ostatnich 10 latach, od których podatek nie został odliczony, a które w pewnym okresie po oddaniu do użytkowania zaczęły być wykorzystywane do czynności opodatkowanych. W praktyce sytuacja taka dotyczy znacznej części inwestycji realizowanych przez JST, w szczególności przy wykorzystaniu środków unijnych, co do których konieczne jest zachowanie tzw. okresu trwałości projektu, tj. niewykorzystywanie powstałej infrastruktury do działalności komercyjnej przez określony czas po jego realizacji.

Polskie organy podatkowe od pewnego czasu zasadniczo odmawiały w takich przypadkach prawa do korekty i odzyskania podatku naliczonego za okres po zmianie przeznaczenia. Jednakże wyrok zgodny z opinią Rzecznik mógłby prowadzić do zweryfikowania tego podejścia i zmiany praktyki organów.

 


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>