NSA: gmina może obliczać prewspółczynnik inaczej niż podaje ministerstwo w rozporządzeniu

Mateusz Kisiel
Mateusz Kisiel Konsultant
kontakt
Michał Galejczuk
Michał Galejczuk Starszy Menedżer
kontakt
Joanna Krawczyk
Joanna Krawczyk Starszy Konsultant
kontakt

Przełomowy wyrok NSA w sprawie odliczenia VAT przez samorząd od działalności wodociągowo-kanalizacyjnej za pomocą prewspółczynnika.

Dnia 26 czerwca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w sprawie prawa do odliczenia podatku VAT od wydatków na infrastrukturę wodociągowo-kanalizacyjną. Sprawa jest o tyle istotna, że pozostaje w kręgu zainteresowań większość gmin w Polsce, które prowadzą działalność gospodarczą w tym zakresie bezpośrednio w urzędzie lub za pomocą jednostki lub zakładu budżetowego.

Przypomnijmy, że zgodnie z aktualnym podejściem fiskusa, gminy powinny odliczać podatek VAT od gospodarki wodno-ściekowej za pomocą prewspółczynnika obliczonego zgodnie ze wzorem przewidzianym w Rozporządzeniu Ministra Finansów. W efekcie, od momentu wprowadzenia prewspółczynnika, prawo do odliczenia większości JST uległo zmniejszeniu ze 100% do kilkunastu, a często nawet kilku procent VAT. Na konsekwencje takiego podejścia skarbówki nie trzeba było długo czekać – realizacja wielu niezwykle potrzebnych inwestycji w infrastrukturę wodociągową i kanalizacyjną przez samorządy jest obecnie zagrożona.

Należy zauważyć, że przepisy ustawy o VAT w niektórych przypadkach dopuszczają odejście od ministerialnego sposobu obliczania prewspółczynnika. Podatnik ma do tego prawo, jeżeli zna sposób który bardziej odpowiada specyfice wykonywanej przez niego działalności, aniżeli sposób przedstawiony w rozporządzeniu MF. Pomimo wprost przewidzianego w ustawie wyjątku, fiskus nie zgadza się jednak na żadne ustępstwa w tej kwestii i niezmiennie uznaje urzędowy wzór za najbardziej reprezentatywny dla wszystkich gmin.

Powyższa sytuacja dotyczyła także jednej z pomorskich gmin, realizującej dużą inwestycję polegającą na budowie oczyszczalni ścieków oraz rozbudowie sieci wodociągowo-kanalizacyjnej. W zakresie działalności wodno-kanalizacyjnej ok. 98-99% jej obrotów stanowiła sprzedaż opodatkowana VAT, a jedynie niespełna 1-2% działalność niepodlegająca opodatkowaniu. Gmina wystąpiła więc o wydanie interpretacji indywidualnej, aby potwierdzić, że może odliczać podatek VAT od realizowanej inwestycji za pomocą prewspółczynnika polegającego na porównaniu wartości obrotu z opodatkowanej sprzedaży usług dostarczania wody i odbierania ścieków do ogólnej wartości obrotu z działalności wod.-kan. Skarbówka nie zgodziła jednak na takie rozwiązanie i poleciła gminie stosowanie prewspółczynnika z rozporządzenia.  Dla gminy wskaźnik ten wynosił jedynie 11%, co oznaczało wzrost realnych kosztów inwestycji o kilka milionów złotych.

Reprezentowana przez zespół EY gmina wniosła skargę na interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Ten przyznał jednak rację fiskusowi i oddalił skargę.

Rację podatnikowi przyznał dopiero Naczelny Sąd Administracyjny. W wydanym wyroku (sygn. akt I FSK 219/18) NSA uznał, że gmina ma prawo do odliczenia podatku VAT za pomocą przedstawionej przez nią metody obrotowej. NSA zgodził się z większością argumentów przedstawionych w skardze kasacyjnej. Podkreślił, że na gruncie obowiązujących przepisów, podatnik ma możliwość wyboru metody obliczania prewspółczynnika nawet w przypadku, gdy został przewidziany dla niego wzór w rozporządzeniu. Natomiast sam sposób ustalenia proporcji przedstawiony przez gminę opiera się na jednoznacznych i jasnych kryteriach, które obrazują specyfikę działalności wodno-kanalizacyjnej i – co kluczowe z punktu widzenia wymogów ustawowych – pozwala na obiektywne ustalenie struktury sprzedaży, tj. proporcji między czynnościami opodatkowanymi i nieopodatkowanymi w tym obszarze działalności gminy.

NSA zgodził się także z argumentami wskazującymi, że wzór przedstawiony w rozporządzeniu MF jest niereprezentatywny dla samorządowej działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji. Przede wszystkim, w opinii składu orzekającego, opiera się on na błędnym założeniu, że otrzymane przez gminę dotacje związane są niemal wyłącznie z działalnością nieopodatkowaną, podczas gdy działalność wod.-kan. na którą są przeznaczone, ma w przeważającej mierze charakter gospodarczy. Zdaniem NSA, trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że o ile prewspółczynnik proponowany w rozporządzeniu być może odpowiada charakterowi niektórych obszarów działalności Gminy, to nie uwzględnia specyfiki działalności wodno-kanalizacyjnej.

Wymaga podkreślenia, że aktualnie w sądach toczy się wiele analogicznych postępowań, a orzecznictwo sądów administracyjnych jest niejednolite. Przedstawiony wyrok jest pierwszym prawomocnym wyrokiem NSA dotyczącym kwestii prewspółczynnika. Wielu gminom przywraca on nadzieję na odliczenie adekwatnych kwot podatku VAT od inwestycji w zakresie infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej, co pozwoli na szybszą realizację niezbędnych odcinków sieci oraz dopięcie budżetów na kolejny rok.

Jest nam szczególnie miło informować Państwa o tym przełomowym wyroku, ponieważ gmina była od początku reprezentowana przez zespół z firmy EY, który wspierał ją począwszy od momentu wystąpienia z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej do Dyrektora Krajowej Izby Skarbowej (KIS), aż po ostateczne rozstrzygnięcie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Dnia 26 czerwca 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się w sprawie prawa do odliczenia podatku VAT od wydatków na infrastrukturę wodociągowo-kanalizacyjną. Sprawa jest o tyle istotna, że pozostaje w kręgu zainteresowań większość gmin w Polsce, które prowadzą działalność gospodarczą w tym zakresie bezpośrednio w urzędzie lub za pomocą jednostki lub zakładu budżetowego.

Przypomnijmy, że zgodnie z aktualnym podejściem fiskusa, gminy powinny odliczać podatek VAT od gospodarki wodno-ściekowej za pomocą prewspółczynnika obliczonego zgodnie ze wzorem przewidzianym w Rozporządzeniu Ministra Finansów. W efekcie, od momentu wprowadzenia prewspółczynnika, prawo do odliczenia większości JST uległo zmniejszeniu ze 100% do kilkunastu, a często nawet kilku procent VAT. Na konsekwencje takiego podejścia skarbówki nie trzeba było długo czekać – realizacja wielu niezwykle potrzebnych inwestycji w infrastrukturę wodociągową i kanalizacyjną przez samorządy jest obecnie zagrożona.

Należy zauważyć, że przepisy ustawy o VAT w niektórych przypadkach dopuszczają odejście od ministerialnego sposobu obliczania prewspółczynnika. Podatnik ma do tego prawo, jeżeli zna sposób który bardziej odpowiada specyfice wykonywanej przez niego działalności, aniżeli sposób przedstawiony w rozporządzeniu MF. Pomimo wprost przewidzianego w ustawie wyjątku, fiskus nie zgadza się jednak na żadne ustępstwa w tej kwestii i niezmiennie uznaje urzędowy wzór za najbardziej reprezentatywny dla wszystkich gmin.

Powyższa sytuacja dotyczyła także jednej z pomorskich gmin, realizującej dużą inwestycję polegającą na budowie oczyszczalni ścieków oraz rozbudowie sieci wodociągowo-kanalizacyjnej. W zakresie działalności wodno-kanalizacyjnej ok. 98-99% jej obrotów stanowiła sprzedaż opodatkowana VAT, a jedynie niespełna 1-2% działalność niepodlegająca opodatkowaniu. Gmina wystąpiła więc o wydanie interpretacji indywidualnej, aby potwierdzić, że może odliczać podatek VAT od realizowanej inwestycji za pomocą prewspółczynnika polegającego na porównaniu wartości obrotu z opodatkowanej sprzedaży usług dostarczania wody i odbierania ścieków do ogólnej wartości obrotu z działalności wod.-kan. Skarbówka nie zgodziła jednak na takie rozwiązanie i poleciła gminie stosowanie prewspółczynnika z rozporządzenia.  Dla gminy wskaźnik ten wynosił jedynie 11%, co oznaczało wzrost realnych kosztów inwestycji o kilka milionów złotych.

Reprezentowana przez zespół EY gmina wniosła skargę na interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Ten przyznał jednak rację fiskusowi i oddalił skargę.

Rację podatnikowi przyznał dopiero Naczelny Sąd Administracyjny. W wydanym wyroku (sygn. akt I FSK 219/18) NSA uznał, że gmina ma prawo do odliczenia podatku VAT za pomocą przedstawionej przez nią metody obrotowej. NSA zgodził się z większością argumentów przedstawionych w skardze kasacyjnej. Podkreślił, że na gruncie obowiązujących przepisów, podatnik ma możliwość wyboru metody obliczania prewspółczynnika nawet w przypadku, gdy został przewidziany dla niego wzór w rozporządzeniu. Natomiast sam sposób ustalenia proporcji przedstawiony przez gminę opiera się na jednoznacznych i jasnych kryteriach, które obrazują specyfikę działalności wodno-kanalizacyjnej i – co kluczowe z punktu widzenia wymogów ustawowych – pozwala na obiektywne ustalenie struktury sprzedaży, tj. proporcji między czynnościami opodatkowanymi i nieopodatkowanymi w tym obszarze działalności gminy.

NSA zgodził się także z argumentami wskazującymi, że wzór przedstawiony w rozporządzeniu MF jest niereprezentatywny dla samorządowej działalności w zakresie wodociągów i kanalizacji. Przede wszystkim, w opinii składu orzekającego, opiera się on na błędnym założeniu, że otrzymane przez gminę dotacje związane są niemal wyłącznie z działalnością nieopodatkowaną, podczas gdy działalność wod.-kan. na którą są przeznaczone, ma w przeważającej mierze charakter gospodarczy. Zdaniem NSA, trafnie podniesiono w skardze kasacyjnej, że o ile prewspółczynnik proponowany w rozporządzeniu być może odpowiada charakterowi niektórych obszarów działalności Gminy, to nie uwzględnia specyfiki działalności wodno-kanalizacyjnej.

Wymaga podkreślenia, że aktualnie w sądach toczy się wiele analogicznych postępowań, a orzecznictwo sądów administracyjnych jest niejednolite. Przedstawiony wyrok jest pierwszym prawomocnym wyrokiem NSA dotyczącym kwestii prewspółczynnika. Wielu gminom przywraca on nadzieję na odliczenie adekwatnych kwot podatku VAT od inwestycji w zakresie infrastruktury wodociągowo-kanalizacyjnej, co pozwoli na szybszą realizację niezbędnych odcinków sieci oraz dopięcie budżetów na kolejny rok.

Jest nam szczególnie miło informować Państwa o tym przełomowym wyroku, ponieważ gmina była od początku reprezentowana przez zespół z firmy EY, który wspierał ją począwszy od momentu wystąpienia z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej do Dyrektora Krajowej Izby Skarbowej (KIS), aż po ostateczne rozstrzygnięcie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny.


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>