Nowelizacja ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej: coraz szersze spektrum działań fiskusa

Pierwszy rok funkcjonowania ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej pokazał, że są pewne obszary, w których istnieje potrzeba usprawnienia działań administracji skarbowej – odmiennego przypisania zadań i uzupełnienia luk, które dostrzeżono w procesie funkcjonowania nowych regulacji. MF przedstawia propozycje, które mają pomóc zreformować najistotniejsze obszary.

Kontrole krzyżowe – szerokie rozumienie kontrahenta

Daleko idącemu rozszerzeniu ulegnie katalog podmiotów zdefiniowanych jako kontrahenci kontrolowani, do których organy będą mogły się zwrócić o udzielenie wyjaśnień lub udostępnienie danych i dokumentów w toku kontroli celno-skarbowej (art. 79 ust. 2).

Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 79 ust. 2 ustawy o KAS można przeprowadzić tzw. kontrolę krzyżową u „podmiotów prowadzących działalność gospodarczą w okresie objętym kontrolą celno-skarbową uczestniczących w dostawie tego samego towaru lub tej samej usługi, będących zarówno dostawcami, jak i nabywcami biorącymi udział pośrednio lub bezpośrednio w dostawie towaru lub usługi”.

Projekt rozszerza zakres tych podmiotów na przewoźników drogowych, realizujących przewóz towarów na rzecz kontrolowanego oraz podmioty uczestniczące w magazynowaniu, przepakowywaniu, przeładunku, przesyłaniu tego samego towaru, działające zarówno w imieniu dostawców, jak i nabywców biorących udział pośrednio lub bezpośrednio w dostawie towaru.

Podsumowując, praktycznie każdy podmiot, który zetknął się z transakcją badaną w toku kontroli celno-skarbowej, będzie mógł zostać wezwany do przedstawienia wyjaśnień lub dokumentów.

Choć uzasadnienie projektu nie wyjaśnia motywów rozszerzenia katalogu kontrahentów, wydaje się, że nowa regulacja może pomóc w jak najpełniejszym udokumentowaniu i wyjaśnieniu transakcji badanych podczas kontroli. Ma to szczególne znaczenie w przypadku kontroli dotyczących wyłudzeń VAT, ciągle znajdujących  się na celowniku KAS – gdzie wyjaśnienie, czy obrót towarowy rzeczywiście miał miejsce i jak wyglądał jego przebieg jest kluczowe. Oczywiście nowe, szersze kompetencje nie powinny być wykorzystywane instrumentalnie.

Kontrola w rozwiązanych PGK i spółkach osobowych

Projekt zawiera również ważne zmiany w zakresie prowadzenia kontroli celno-skarbowych (i podatkowych) dotyczących podatkowych grup kapitałowych oraz spółek osobowych w sytuacji, gdy podmioty te tracą byt prawny. Proponowane przepisy uzupełniają dotychczasową lukę prawną, która blokowała wszczynanie i/lub kontynuację kontroli celno-skarbowych i kontroli podatkowych w przypadku utraty statusu podatnika przez PGK lub w przypadku rozwiązania spółki osobowej w trakcie kontroli. Zmiany dążą do stworzenia procesowych narzędzi, które zapewnią pełną efektywność przepisów materialnych o odpowiedzialności podmiotów trzecich (spółek tworzących PGK, wspólników spółek osobowych) za zobowiązania podatkowe PGK / spółki osobowej z czasów istnienia tych podmiotów.

W tym zakresie w projekcie nie ma przepisów przejściowych. Wydaje się więc, że zgodnie z ogólną zasadą stosowania nowej ustawy, tak długo jak zobowiązanie podatkowe rozwiązanej PGK lub spółki osobowej nie ulegnie przedawnieniu, może zostać wszczęta kontrola celno-skarbowa (podatkowa) dotycząca prawidłowości realizacji tego zobowiązania w trybie unormowanym w nowelizacji.

KKS – odzwierciedlenie podziału zadań między US a UCS

Nowelizacja obejmie również przepisy kodeksu karnego skarbowego. Projekt zakłada, że w przypadku przestępstw skarbowych polegających na wystawieniu lub posługiwaniu się nierzetelnymi fakturami lub rachunkami – organem ścigania będzie naczelnik urzędu celno-skarbowego. Z kolei wygląda na to, że naczelnicy urzędów skarbowych pozostaną organami ścigania, jeśli wystawienie lub posługiwanie się nierzetelną fakturą będzie stanowić – w tzw. wypadku mniejszej wagi – wykroczenie skarbowe. W tym zakresie projekt odzwierciedla zamysł przyświecający podziałowi pionów administracji skarbowej na urzędy skarbowe, w gestii których pozostawałyby zasadniczo bieżące prowadzenie rozliczeń podatników oraz urzędy celno-skarbowe, mające co do zasady prowadzić sprawy cięższe gatunkowo (wg uzasadnienia do nowelizacji KAS – „twarde kontrole”).

Zakończenie postępowania a prawo do korekty – wyraźne granice

Do najistotniejszych nowości należy art. 83 ust. 1c ustawy o KAS, zgodnie z którym skorygowanie deklaracji po zakończeniu postępowania podatkowego prowadzonego w wyniku przekształcenia kontroli celno-skarbowej nie wywołuje skutków prawnych w zakresie, w jakim dokonana korekta przewiduje cofnięcie ustaleń kontroli celno-skarbowej. W świetle uzasadnienia projektu, nowa regulacja ma sprawić by uprawnienie do skorygowania deklaracji nie było wykorzystywane do cofania ustaleń kontroli.

Zaprojektowana treść przepisu określa jednak zakres uprawnienia podatnika do złożenia korekty jedynie po zakończonym postępowaniu podatkowym – tj. na wzór unormowań ordynacji podatkowej, w świetle których po zakończeniu postępowania podatkowego prawo do skorygowania deklaracji przysługuje, ale tylko w zakresie nieobjętym decyzją podatkową (której odpowiednie stosowanie zostało zresztą przewidziane w projektowanym art. 83 ust. 1a). W przypadku korekty składanej po postępowaniu znaczenie może mieć jednak nie tylko treść samej decyzji, ale też ustalenia poprzedzającej ją kontroli celno-skarbowej.

Jednocześnie niezmieniony pozostaje art. 82 ust. 4 ustawy o KAS, zgodnie z którym uprawnienie do skorygowania deklaracji przysługuje nadal po zakończeniu kontroli celno-skarbowej, jeżeli w wyniku tej kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości albo organ uwzględnił korektę implementującą ustalenia wyniku kontroli celno-skarbowej. Bez zmian pozostaje także art. 87 ust. 4 ustawy o KAS regulujący możliwość podjęcia ponownej kontroli celno-skarbowej przez UCS. Oznacza to, że po zamknięciu kontroli celno-skarbowej poprzez złożenie korekty wdrażającej jej ustalenia podatnik nadal może złożyć korektę (inną niż uwzględniającą ustalenia kontroli). Ważny jest jednak fakt, że w takim przypadku naczelnik UCS może podjąć zakończoną kontrolę – w ramach ponownej kontroli podatnik może za pomocą wszelkich środków prawnych dowodzić zasadności i prawidłowości ponownej korekty.

Publikacja projektu otwiera formalnie proces konsultacji społecznych i opiniowania projektu. Może się okazać, że ostateczna treść ustawy będzie różniła się od obecnej wersji dokumentu. Warto śledzić ten proces, bo już na obecnym etapie mamy do czynienia z rozwiązaniami, o których nie było wcześniej głośno. Trudno też przypuszczać, aby był to koniec zmian w administracji. Reforma to nie jest proces jednorazowy – poza obszarami, które wynikają z praktyki stosowania nowego prawa, na bieżąco trzeba też reagować na zmiany w otoczeniu gospodarczym. Tematyka jest jednocześnie na tyle złożona, że na przykładzie komentowanych propozycji zmian widać już, że niełatwo o precyzyjną i jasną legislację w omawianym obszarze.

Współautor: Anna Pasik


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>