Nowa Ordynacja Podatkowa pozwoli na prowadzenie „negocjacji” w sprawach podatkowych

Natalia Kowalska
Natalia Kowalska Starszy Menedżer
kontakt
Marcin Moskal
Marcin Moskal Starszy Konsultant
kontakt

Ustawa wprowadzi możliwość mediacji ułatwiającej komunikację podatnika z urzędem skarbowym.

Sprawy podatkowe ze swej natury długo uchodziły za „nienegocjacyjne”, a ich rozstrzyganie w drodze konsensusu między organem podatkowym a podatnikiem przyjmowano jako niedopuszczalne. Po kilku latach dyskusji opublikowano właśnie projekt Nowej Ordynacji Podatkowej, który wprowadza nieznane dotychczas formy załatwiania spraw podatkowych. Czy odpowiedzą one na potrzeby podatników?

W praktyce już teraz dochodzi do mniej lub bardziej zintensyfikowanych kontaktów podatników z przedstawicielami organów, których celem jest wypracowanie wzajemnego porozumienia jeszcze przed wydaniem decyzji. Kontakty te mają jednak charakter nieformalny, co powoduje dużą nieufność obu stron dyskusji.

Nowa ustawa przewiduje formalne narzędzie – mediację, platformę do dyskusji z organem podatkowym. Od razu jednak warto zaznaczyć, że mediacja ma ułatwiać komunikację, a nie być alternatywnym instrumentem rozstrzygnięcia sporu. Dlatego też wysokość podatku nie będzie mogła podlegać negocjacjom. Niemniej jednak metoda ta stosowana będzie m.in. do ustalenia stanu faktycznego sprawy, od którego przecież często zależy wysokość zobowiązania podatkowego. Mediacja w proponowanym kształcie będzie mieć charakter dobrowolny, a rozmowy będą mogły zostać zainicjowane zarówno przez podatnika, jak i przez organ podatkowy.

Mediacja znajdzie zastosowanie wszędzie tam, gdzie może być zawarta uregulowana w Nowej Ordynacji Podatkowej umowa podatkowa, która „polegać ma na osiągnięciu wzajemnego konsensusu w granicach prawa przez przyjęcie wspólnych ustaleń”, w szczególności:

  • w przypadku wątpliwości co do stanu faktycznego „w sprawie”, m.in. wtedy, gdy ich usunięcie w postępowaniu wiązałoby się z nadmiernymi trudnościami lub kosztami niewspółmiernymi do rezultatu
  • w celu ustalenia charakteru albo wartości transakcji, czynności lub zdarzenia
  • w obszarze ulg podatkowych, w szczególności rodzaju ulgi, którą należy zastosować, oraz sposobu jej zastosowania
  • w celu wyjaśnienia poszczególnych zagadnień w toku postępowania podatkowego
  • gdy przepis szczególny tak stanowi

Spodziewamy się, że mediację najczęściej stosować będzie się do sporów o przedmiot transakcji (zespół aktywów lub jego zorganizowaną część) albo jego wartość (zwłaszcza sporów dotyczących sposobu zastosowania przepisów o cenach transferowych). Sprawy te są trudne i sporne, a co istotne, często nie istnieje ich jedyne poprawne rozwiązanie. Możliwość stosowania mediacji w tym zakresie można ocenić pozytywnie.

Pozostaje jednak pytanie o zasadność pozostawienia otwartego katalogu spraw mogących podlegać mediacji (tym samym być przedmiotem umowy z organem podatkowym) i kwestii interpretacji dość nieostrego pojęcia „poszczególnych zagadnień w toku postępowania podatkowego”. Można przypuszczać, że z pomocą przyjdzie tu orzecznictwo, jednak na to będziemy musieli poczekać kilka lat od wejścia w życie Nowej Ordynacji Podatkowej.

Przed zawarciem umowy, organ podatkowy może zwrócić się do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o opinię w sprawie zasadności zawarcia tej umowy. W przeciwieństwie do prowadzonych w tej chwili nieformalnych rozmów, z zawarcia umowy podatkowej ma zostać sporządzony protokół, którego odpis zostanie doręczony stronie. Kluczowe jest, że organ podatkowy, wydając rozstrzygnięcie, będzie co do zasady związany ustaleniami wynikającymi z umowy podatkowej. Oczywiście, w sytuacji, gdy strony nie dojdą do porozumienia, mediacja nie zakończy się zawarciem umowy podatkowej. W przepisach została również zawarta niezwykle istotna gwarancja dla obu stron, zgodnie z którą uczestnicy mediacji nie mogą powoływać się w toku postępowania podatkowego i sądowego na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne oświadczenia składane w toku mediacji. Nie będzie dotyczyło to ustaleń zawartych w samej umowie podatkowej.

Co do samej procedury mediacji – prowadzić ma ją bezstronny i neutralny mediator wpisany na listę prowadzoną przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. Należy pamiętać o tym, że mediator ma ułatwić porozumienie podatnika z organem – nie dokonywać rozstrzygnięcia sprawy podatkowej, a mediacja ma być prowadzona w sposób dogodny dla obu stron, bez możliwości uprzywilejowania organu podatkowego.

Wprowadzenie do Nowej Ordynacji Podatkowej mechanizmów pozwalających na osiągniecie konsensusu w postępowaniu podatkowym należy uznać za pozytywny aspekt wprowadzanych zmian. Prowadzenie mediacji, zawarcie ugody z organem czy prowadzenie kontroli na warunkach partnerskich są znane w krajach Europy Zachodniej i w krajach anglosaskich. Należy liczyć na to, że nowe narzędzia wykorzystywane będą chętnie, w sposób zgodny z celem ich wprowadzenia i w efekcie z korzyścią dla obu stron.


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>