NIK negatywnie ocenia działania fiskusa w zakresie zwalczania faktur dokumentujących czynności fikcyjne

Oszustwa w VAT, jako stanowiące poważne zagrożenie dla kluczowego źródła dochodów Skarbu Państwa, są wyjątkowo wytrwale ścigane przez organy skarbowe. Klasyczny wręcz przykład oszustwa polega na wystawianiu faktur „pustych”, czyli dokumentujących czynności, które faktycznie nie miały miejsca – a następnie odliczanie z nich podatku naliczonego (przy jednoczesnym nieuiszczeniu podatku należnego przez wcześniejszy podmiot w zorganizowanym łańcuchu).

Głośno ostatnio komentowana luka VAT ciągle jest jednak znacząca. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała właśnie raport z przeprowadzonej w Ministerstwie Finansów i wybranych organach kontroli skarbowej oraz urzędach skarbowych kontroli w zakresie przeciwdziałania wprowadzaniu do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne. Kontrola obejmowała długi, bo wynoszący półtora roku okres od początku 2014 do połowy 2015 r.

Celem kontroli było zbadanie efektywności wszystkich działań podejmowanych przez fiskusa – od wyboru podmiotów do kontroli, przez prowadzenie postępowań, po zabezpieczanie i egzekwowanie należności przez organy skarbowe. Kontroli podlegały również działania prewencyjne podejmowane przez Ministra Finansów.

Mimo ogólnie negatywnej oceny skuteczności działania Ministra Finansów oraz podległych mu organów w przeciwdziałaniu wprowadzania do obrotu gospodarczego faktur dokumentujących czynności fikcyjne, NIK nie ma zastrzeżeń do typowania podmiotów do kontroli czy samego sposobu jej przeprowadzania. Efektywność fiskusa w tym zakresie wzrosła w 2015 r. niemal czterokrotnie w porównaniu do roku 2013. Organy podejmowały też coraz szerzej zakrojone działania – współpracowały z administracją innych państw oraz z Generalnym Inspektorem Informacji Finansowej, jak również z organami postępowania karnego (prokuraturami, CBŚ, ABW).

Uwagi NIK dotyczą przede wszystkim skuteczności działań podejmowanych przez organy z perspektywy odzyskania należnych Skarbowi Państwa środków. Jak wskazuje się w raporcie, wpłaty do budżetu w okresie od 2013 do połowy 2015 r. wyniosły zaledwie 1,3% kwot wynikających z decyzji wymiarowych. To z kolei doprowadziło do niemal trzykrotnego wzrostu zaległości z decyzji wydanych w trybie art. 108 ustawy o VAT. Szanse na odzyskanie tych kwot (14,1 mld zł na koniec czerwca 2015 r.) NIK ocena zaś jako niewielkie.

Jako remedium, Izba naciska na zwiększenie współpracy organów kontroli skarbowej z organami ścigania i GIIF, a ponadto na skoncentrowaniu działań procesowych na organizatorach wyłudzeń, zamiast – jak dotychczas – na „słupach” (przy czym Izba zauważa, że najbardziej narażone na oszustwa są branża paliwowa, obrót wyrobami elektronicznymi i wyrobami stalowymi). NIK wymaga również od MF poprawy skuteczności w odzyskiwaniu należnych kwot wynikających z decyzji wymiarowych.

Komentarz – skutki dla podatników

W świetle publikacji raportu nie można liczyć, że odwróci się obserwowana ostatnio tendencja nasilania kontroli podatkowych i postępowań kontrolnych, zwłaszcza w tzw. branżach wrażliwych (elektronika, paliwa, wszelkiego rodzaju usługi doradcze, itd.). Liczba i intensywność kontroli może wręcz się zwiększyć. Jakkolwiek wskazania NIK nakazują skoncentrowanie się wokół organizatorów procederu, to równoczesny nacisk na efektywność finansową kontroli może prowadzić do przesuwania kontroli na poziom podmiotów nieświadomie zaangażowanych w proceder wyłudzeń. Te podmioty najczęściej dysponują majątkiem pozwalającym na odzyskanie przynajmniej części utraconego przez Skarb Państwa podatku.

Tym bardziej istotna dla tych podmiotów będzie możliwość wykazania dobrej wiary przy dokonywaniu nabyć mierzonej poziomem staranności i jakością procedur obowiązujących przy doborze kontrahentów i przeprowadzaniu transakcji.

Można również spodziewać się nasilenia zauważalnego już teraz zjawiska dokonywania zabezpieczeń wykonania zobowiązania podatkowego na majątku podatników – i to jeszcze przed wydaniem decyzji. Organy mają możliwość blokowania środków na kontach bankowych kontrolowanych podatników na czas prowadzenia postępowania dowodowego. Z konkluzji zawartych w raporcie NIK wynika, że to podejście może być coraz częściej spotykane.

Pełna treść raportu


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>

Czytaj więcej: