Nieodpłatne poręczenie to nie zawsze przychód podatkowy – tak wynika z orzeczenia WSA w Poznaniu

12 lipca 2017 r. WSA w Poznaniu wydał orzeczenie (sygnatura I SA/Po 142/17) dotyczące tematu wzajemnych poręczeń w obrębie grup kapitałowych i uchylił wcześniejszą interpretację indywidualną Ministra Rozwoju i Finansów.

Spółka wnioskująca o interpretację indywidualną w przedmiotowej sprawie przystąpiła do grupowej polityki poręczeń, polegającej na zabezpieczaniu zobowiązań kredytowych. Polityka poręczeń skonstruowana jest w taki sposób, że każdy podmiot z grupy może być zarówno poręczycielem, jak i otrzymującym poręczenie w zależności od bieżących, indywidualnych potrzeb w grupie i zobowiązuje się do udzielenia poręczenia na żądanie. Ponadto, zaadoptowana polityka poręczeń opierała się na zasadzie wzajemności – otrzymane poręczenie zawsze przekładało się na zobowiązanie do świadczenia równoważnego wobec tego podmiotu z grupy, który wcześniej udzielił poręczenia. Rozwiązanie to miało na celu zwiększenie bezpieczeństwa finansowego w grupie.

Pytanie zadane we wniosku o interpretację indywidualną dotyczyło powstawania nieodpłatnego świadczenia podlegającego opodatkowaniu CIT. Zdaniem spółki, poręczenia nie stanowią nieodpłatnego świadczenia, ponieważ nie spełniają definicji takiego świadczenia zawartej w art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy CIT. Minister Rozwoju i Finansów działający przez organ upoważniony – Dyrektora Izby Skarbowej w P. odrzucił opinię spółki o neutralności podatkowej grupowej polityki poręczeń. WSA w Poznaniu pozytywnie rozpatrzył skargę spółki na tę decyzję i orzekł, że już samo „zobowiązanie się do udzielenia poręczenia ma mierzalną wartość materialną”. WSA nie zgodził się z twierdzeniem organu, że świadczenie wzajemne występuje wówczas, gdy podmiot „otrzymujący przysporzenie wykonuje analogiczne świadczenie na rzecz podmiotu, od którego otrzymuje przysporzenie”. W związku z tym, że zgodnie ze stosowaną, grupową polityką poręczeń, każde otrzymane poręczenie zawsze oznacza zobowiązanie do świadczenia wzajemnego, WSA doszedł do wniosku, że korzyść w postaci możliwości otrzymania poręczenia od innego podmiotu z grupy nie zostało otrzymane tzw. tytułem darmym. Zdaniem sądu jedynie świadczenie niepociągające obowiązku świadczenia jakiejkolwiek korzyści obecnie lub w przyszłości stanowi nieodpłatne świadczenie.

Odnosząc się natomiast to kwestii ekwiwalentności świadczeń, WSA stwierdził, że powinna ona być analizowana przez pryzmat subiektywnej oceny i intencji stron umowy w chwili jej zawarcia, a nie przez badanie parametrów transakcji takich jak faktyczna kwota poręczenia.

Brak jednomyślności w orzeczeniach sądów

Należy podkreślić, że orzeczenie poznańskiego WSA nie jest prawomocne i można spodziewać się zaskarżenia decyzji. Warto zatem obserwować rozwój tej sprawy.

Nie jest to pierwsze orzeczenie w sprawie wzajemnych poręczeń wewnątrzgrupowych. Już wcześniej sądy w podobnych sprawach przyjmowały zbieżne stanowisko. W orzeczeniu z 6 kwietnia 2017 r., WSA we Wrocławiu (sygnatura I SA/Wr 1604/16) uznał, że „warunkiem do stwierdzenia nieodpłatności danego świadczenia jest brak świadczenia ekwiwalentnego”, natomiast ekwiwalentność powstaje z momentem zobowiązania do udzielenia poręczenia co najmniej tej spółce z grupy, od której poręczenie zostało otrzymane.

Występowały jednakże również przeciwne orzeczenia sądów, takie jak decyzja WSA w Poznaniu (sygnatura I SA/Po 1714/16) z 8 czerwca 2017 r., w którym wzajemne poręczenia wewnątrzgrupowe zostały uznane za nieodpłatne świadczenie. W uzasadnieniu czytamy między innymi, że przyjęcie przez poręczającego ryzyka niewywiązania się dłużnika ze zobowiązania posiada określoną cenę, stanowi zatem dla beneficjenta poręczenia „ewidentną korzyść”. W orzeczeniu tym zaprezentowano inną interpretację ekwiwalentności świadczeń – sąd podtrzymał twierdzenie organu, że wartość wzajemnie udzielanych poręczeń, a dokładnie jej równoważność jest istotna do oceny ekwiwalentności. Różnice w wartości wzajemnych świadczeń stanowią zdaniem WSA przychód dla celów podatkowych.

Wzajemne poręczenia pod lupą OECD

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) zapowiedziała publikację nowych Wytycznych OECD, które dotyczyć będą transakcji finansowych, w tym właśnie wzajemnych poręczeń oraz pożyczek w obrębie grup kapitałowych, a ponadto transakcji hedgingowych, cash poolingu oraz ubezpieczeń grupowych. Bardzo możliwe więc, że zaktualizowane wytyczne rzucą nowe światło w sprawie i pośrednio przyczynią się do ostatecznego ujednolicenia podejścia w Polsce.

Wytyczne OECD w zakresie transakcji finansowych są długo wyczekiwane przez środowisko zajmujące się problematyką cen transferowych, szczególnie w Polsce, gdzie dotąd brakowało bardziej szczegółowych regulacji w zakresie wyceny transakcji finansowych pomiędzy podmiotami powiązanymi. Jednak zanim te wytyczne się ukażą (planowane to było na lato tego roku), OECD musi sprostać trudnemu zadaniu pogodzenia interesów różnych krajów i rozwiązania sprzeczności w metodologiach stosowanych w poszczególnych jurysdykcjach podatkowych. Czas pokaże, czy mimo tego OECD uda się przygotować dokument zawierający wystarczająco praktyczne wskazówki.

 


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>