MF opublikowało wskazówki dotyczące należytej staranności w VAT

Dokument powinien pomóc podatnikom określić warunki i procedury należytej staranności, ale resort na razie nie zdecydował się na ustalenie wiążących kryteriów.

25 kwietnia 2018 r. Ministerstwo Finansów opublikowało komunikat ze wskazówkami dotyczącymi oceny dochowania przez przedsiębiorców należytej staranności w VAT.
W pierwszej chwili wydawać by się mogło, że w końcu światło dzienne ujrzał długo wyczekiwany tzw. kodeks dobrych praktyk… Niestety jeszcze nie. Na wiążące dla podatników instrukcje trzeba jeszcze poczekać. Nie zmienia to faktu, że najnowszy dokument może mieć istotne znaczenie praktyczne i interpretacyjne.

Wskazówki dla urzędników KAS i podatników

Dokument pt. Metodyka w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych określa najistotniejsze okoliczności, które powinny być brane pod uwagę przy ocenie dochowania lub nie należytej staranności. Poniżej wskazujemy kilka najważniejszych cech tego dokumentu z punktu widzenia jego funkcji:

  • metodyka skierowana jest do urzędników KAS jako zbiór wskazówek pomocnych w ocenie dochowania należytej staranności w VAT przez przedsiębiorców
  • dokument pośrednio służy także podatnikom, poprzez wskazanie jakimi kryteriami kierować się będzie KAS
  • Metodyka nie ma formy wiążącej dla podatników (w szczególności np. objaśnień podatkowych) – podjęcie przez podatnika wskazanych kroków „istotnie zwiększa prawdopodobieństwo dochowania należytej staranności”, ale nie przesądza o pełnej jego ochronie
  • lista kryteriów oceny jest katalogiem otwartym, stąd niepodjęcie działań wskazanych w Metodyce nie będzie samo w sobie powodowało utraty prawa do odliczenia podatku naliczonego, bowiem podatnik może wykazywać, że dochował należytej staranności w inny sposób
  • Metodyka ma zastosowanie do nabywców towarów w obrocie krajowym

Kryteria oceny rzetelności

Autorzy dokumentu wskazują, że dobór kryteriów oceny rzetelności kontrahenta powinien być uzależniony od tego, czy transakcja jest dokonywana z kontrahentem nowym, czy znanym od dłuższego czasu, a także od wartości transakcji. Czynności, których dokonanie będzie weryfikowane przez urzędników, podzielić można na dwie grupy:

  1. weryfikacja formalna (m.in. dane rejestrowe, rejestracja VAT, posiadanie koncesji, odpowiedniego umocowania do reprezentowania kontrahenta)
  2. weryfikacja transakcyjna – ukierunkowana na identyfikację podejrzanych okoliczności handlowych (m.in. zapłata gotówką, zaniżona cena, brak zaplecza organizacyjnego po stronie sprzedawcy itp.)

Należyta staranność a split payment

Metodyka zawiera także bardzo oczekiwaną deklarację co do zależności między należytą starannością a płatnością w mechanizmie split payment. I tak, jeżeli płatność na rzecz dostawcy towaru zostanie zrealizowana przy wykorzystaniu mechanizmu podzielonej płatności, należy uznać, że podatnik dochował należytej staranności, ale tylko wtedy gdy zweryfikował przesłanki formalne i nie zachodzą inne okoliczności, które w sposób jednoznaczny mogłyby wskazywać na brak dochowania należytej staranności.

Za wcześnie na kodeks dobrych praktyk

Znaczna część podatników oczekiwała ze strony Ministerstwa Finansów jasnych i niebudzących wątpliwości, a przede wszystkim wiążących kryteriów, których spełnienie skutkować będzie gwarancją dochowania należytej staranności, a w konsekwencji bezpieczeństwa rozliczeń VAT. Ta grupa może być nieco rozczarowana. Wiele form weryfikacji w nim zawartych stosowane jest już obecnie przez podatników, natomiast nadal nie gwarantują one pełnego bezpieczeństwa odliczenia VAT.

Z drugiej strony, pojęcie należytej staranności jest samo w sobie niezdefiniowane a sam problem na tyle złożony, że publikacja wiążącej, konkretnej instrukcji wydaje się zadaniem bardzo trudnym. Ministerstwo Finansów zapowiedziało, że metodyka będzie aktualizowana zgodnie ze zmianami w prawie podatkowym, praktyką rynkową i potrzebami KAS. Czy resort pójdzie krok dalej i zdecyduje się na publikację tzw. kodeksu dobrych praktyk? W ocenie wiceministra Pawła Gruzy, jest na to zbyt wcześnie. Oznacza to, że dokumentu wiążącego dla podatników nie należy się w najbliższym czasie spodziewać.

Niemniej jednak, każdy z podatników powinien zadać sobie pytanie, czy posiada procedury weryfikacyjne i czy zawierają one wskazane w Metodyce punkty. Jeśli nie, ważne byłoby ich uzupełnienie. Dokument wiążący czy nie – na pewno powinien być traktowany jako poważna wskazówka dla tych, którzy dążą do zwiększenia komfortu swoich rozliczeń VAT.

Współautor: Aleksandra Kielar


Bądź na bieżąco
Otrzymuj najnowsze informacje o zmianach w prawie i podatkach bezpośrednio na swojego maila.

Zapisz się na newsletter >>