Ustawa o jawności życia publicznego – najczęściej zadawane pytania przez przedsiębiorców

Robert Sroka
Robert Sroka Menedżer
kontakt

Ustawa o jawności życia publicznego budzi duże zainteresowanie przedsiębiorców. Dla wielu firm zagadnienie wdrażania wewnętrznych programów antykorupcyjnych jest nowością, inne zastanawiają się, na ile stosowane przez nich rozwiązania spełniają obowiązki wynikające z ustawy.  

Przypominamy, że ustawa wymaga wdrożenia i utrzymywania skutecznego programu antykorupcyjnego, za brak którego grożą sankcje do 10 milionów złotych i 5-letni zakaz udziału w przetargach publicznych.

Dla jednej i drugiej grupy przedsiębiorców Zespół Zarządzania Ryzykiem Nadużyć EY zorganizował webinarium poświęcone tej ustawie. Dzięki interaktywnej formie, mogliśmy dowiedzieć się, na ile istniejące już systemy antykorupcyjne są zgodne z wymaganiami ustawy. Uczestnicy mogli również zadawać pytania. Odpowiedzi na najczęściej pojawiające się wątpliwości zamieściliśmy poniżej.

Wyniki badania zgodności funkcjonujących programów antykorupcyjnych z wymaganiami ustawy

Webinarium było okazją, aby na próbie prawie 100 przedstawicieli różnych przedsiębiorstw zdiagnozować, na ile funkcjonujące w polskich firmach programy compliance i antykorupcyjne odpowiadają wymaganiom ustawy. Żadna z firm, które udzieliły odprowadzi, nie posiada programu antykorupcyjnego, który byłby zgodny w wymaganiami ustawy. W 14% firm programy antykorupcyjne są w niewielkim stopniu zgodne z wymaganiami ustawy, a 30% przedsiębiorców posiada program antykorupcyjny w znacznym stopniu spełniający jej oczekiwania.

Najczęściej występującym w firmach elementem programu compliance i antykorupcyjnego jest kodeks etyki, który posiada 58% respondentów. Natomiast jedynie 12% zobowiązuje swoich kontrahentów do jego podpisania. W 34% firm wdrożono procedury i wytyczne dotyczące otrzymywania prezentów. Tyle samo firm prowadzi szkolenia dla pracowników na temat przeciwdziałania korupcji. 35% respondentów weryfikuje swoich kontrahentów, a 23% posiada klauzule antykorupcyjne.

29% firm odpowiadających na pytania wdrożyło kanały zgłaszania nadużyć (whistleblowing). Z czego 26% posiada kilka takich kanałów, a 32% dopuszcza zgłoszenia anonimowe. 27% posiada formalną procedurę zgłaszania nadużyć, a 20% zadbało o wdrożenie procedury rozpatrywania zgłoszeń.

Najczęściej zadawane pytania o wymagania ustawy

Część projektu ustawy o jawności życia publicznego poświęcona konieczności wdrażania programów antykorupcyjnych pozostawia wiele znaków zapytania wynikających z nieprecyzyjnych zapisów. Powstają pytania i wątpliwości dotyczące zarówno tego, kogo będą dotyczyły nowe obowiązki, jak i poszczególnych wymagań.

Poniżej udzielamy odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania.

  1. Kogo dotyczy ustawa w zakresie wdrażania procedur antykorupcyjnych?

Wymagania obejmą:

  • przedsiębiorców będących co najmniej średnim przedsiębiorcą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej.

„Co najmniej średni przedsiębiorca” to wszyscy przedsiębiorcy, którzy w każdym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniali co najmniej 50 pracowników LUB osiągnęli roczne obroty netto przekraczające 10 milionów euro ORAZ suma aktywów ich bilansu sporządzonego na koniec roku przekroczyła 10 milinów euro. Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej nie podaje tych warunków wprost, dlatego rekomendujemy przeprowadzenie indywidualnej analizy prawnej w zakresie spełnienia ustawowej definicji;

  • jednostki sektora finansów publicznych.
  1. Jakie dokumenty będą musiały posiadać firmy?

Projekt ustawy o jawności życia publicznego wymienia kilka dokumentów, jakie powinny zostać wypracowane i wdrożone w przedsiębiorstwie:

  • klauzule umieszczone w umowach stanowiące, iż żadna część wynagrodzenia z tytułu wykonania umowy nie zostanie przeznaczona na pokrycie kosztów udzielania korzyści majątkowych i osobistych;
  • kodeks etyki przedsiębiorstwa jako deklaracja odrzucająca korupcję, podpisany przez każdego pracownika, współpracownika i kontrahenta firmy;
  • wewnętrze procedury i wytyczne dotyczące otrzymywanych prezentów i innych korzyści przez pracowników;
  • procedury informowania właściwych organów przedsiębiorcy o propozycjach korupcyjnych.

Warto jednak pamiętać, że nie jest to katalog zamknięty, a nadrzędną zasadą, jaka powinna przyświecać wdrażającym program antykorupcyjny, jest jego skuteczność.

  1. Czy ustawa wymaga posiadania compliance officera?

Ustawa nie wymaga, aby spółka zatrudniała compliance officera. Jednak doświadczenie firm, które wdrożyły systemy antykorupcyjne, a także wymagania ISO 37001 czy wytyczne ISO 19600, wskazują na konieczność posiadania takiej osoby, która będzie odpowiedzialna za wdrożenie, utrzymywanie i doskonalenie systemu antykorupcyjnego. Również zakres zadań wynikających z ustawy, jakie należy wykonać, aby system antykorupcyjny był skuteczny, świadczy o tym, że warto zastanowić się nad posiadaniem takiej osoby w szeregach firmy.

  1. Jak powinien funkcjonować whistleblowing?

Ustawa o jawności życia publicznego nie wymaga wprost posiadania rozbudowanego systemu zgłaszania nadużyć (whistleblowingu). W ustawie czytamy jedynie o konieczności ustanowienia procedury informowania właściwych organów przedsiębiorcy o propozycjach korupcyjnych.

W ustawie nie ma również mowy o konieczności ustanowienia zewnętrznych kanałów zgłaszania nadużyć. Jednak niektóre spółki udoskonalając swoje systemy zgłaszania nadużyć wykorzystują zewnętrzne kanały określane jako hotline. Aby zewnętrzne kanały zgłaszania były skuteczne, powinny działać bez zakłóceń, obsługiwać zgłoszenia w języku, w jakim posługują się pracownicy w danym kraju, a przede wszystkim sprawnie współpracować z odpowiednimi osobami po stronie spółki.

Efektywnie wdrożone i działające kanały zgłaszania nadużyć umożliwiają pracownikom i współpracownikom bezpieczne informowanie o przypadkach korupcyjnych, co pozwala spółce szybciej zarządzić takim zdarzeniem lub procederem i uniknąć kary zgłaszając przypadek podejrzenia korupcji. Zgonie z zapisami ustawy, Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego odstępuje od skierowania wniosku o ukaranie w przypadku, gdy postępowanie w sprawie popełnienia przestępstwa korupcyjnego zostało już wszczęte na podstawie wcześniejszego zawiadomienia złożonego przez przedsiębiorcę.

  1. Jaki wpływ na przedsiębiorców mogą mieć zapisy dotyczące ochrony sygnalistów?

Zgodnie z ustawą, prokurator może postanowieniem nadać status sygnalisty zgłaszającemu wiarygodne informacje o podejrzeniu popełnienia przestępstw związanych z korupcją. Uprawnienia wynikające z nadanego statusu sygnalisty wykonywane są do czasu umorzenia postępowania albo zakończenia prawomocnym orzeczeniem postępowania karnego wszczętego przeciwko sprawcy przestępstwa. Sygnaliście przysługuje od Skarbu Państwa zwrot kosztów zastępstwa procesowego w związku z poniesieniem przez niego negatywnych skutków dokonanego przez niego zgłoszenia wiarygodnych informacji o popełnieniu przestępstw.

W ramach wykonywania praw i obowiązków wynikających z nadanego statusu sygnalisty pracodawca nie może rozwiązać z sygnalistą umowy o pracę lub zmienić warunków umowy o pracę na mniej korzystne dla sygnalisty, a także rozwiązać z sygnalistą stosunku umownego.

Sygnaliście, z którym rozwiązano w skutek zgłoszenia przez niego informacji bez zgody prokuratora:

  • umowę o pracę – przysługuje odpowiednio odszkodowanie od strony rozwiązującej umowę o pracę w wysokości dwukrotności wynagrodzenia rocznego;
  • umowę – przysługuje odszkodowanie od strony rozwiązującej umowę w wysokości całkowitej kwoty płatności należnej sygnaliście określonej w treści tej umowy i niezapłaconej do dnia rozwiązania umowy.
  1. Ile czasu będą miały przedsiębiorstwa na dostosowanie się do wymagań ustawy?

Zgodnie z art. 135, ustawa wchodzi w życie 1 stycznia 2018 roku, z wyjątkiem: art. 72 ust. 1 oraz art. 73 ust. 1, które wchodzą w życie w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Artykuły te znajdują się w rozdziale 10 dotyczącym przeciwdziałania praktykom korupcyjnym i dotyczą zagadnienia wdrożenia procedur antykorupcyjnych.

  1. Jakie są kolejne kroki związane z procedowaniem ustawy?

Druga tura konsultacji społecznych dotyczących projektu ustawy o jawności życia publicznego odbędzie się 27 listopada 2017 roku. Kolejne kroki nie zostały na moment przygotowania tego tekstu doprecyzowane.

Powiązane wpisy


Napisz komentarz

XHTML: Możesz użyć tagów: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>