IAASB: Analizy śledcze w badaniu sprawozdań finansowych – nowe oblicze audytu w XXI wieku

Rada Międzynarodowych Standardów Rewizji Finansowej i Usług Atestacyjnych (IAASB) rozpoczęła konsultacje publiczne dotyczące tematu oszustw w badaniu sprawozdań finansowych. IAASB chce zgromadzić opinie interesariuszy systemu raportowania finansowego na temat tego, czy Międzynarodowe Standardy Badania (IAS) wymagają aktualizacji w tym zakresie.

Z jednej strony wskazuje się na księgowych i audytorów jako profesje zagrożone ze względu na automatyzację, z drugiej często nie dostrzega się czynnika ludzkiego prowadzenia wiarygodnej i rzetelnej sprawozdawczości finansowej. Audytorzy, czy szerzej księgowi, przyszłości to specjaliści daleko wykraczający poza prostą ewidencję rachunkową transakcji. Do kluczowych kompetencji należą analiza danych, biegłość w systemach IT czy umiejętność syntezy danych i informacji z wielu źródeł na potrzeby decyzyjne. Interdyscyplinarność księgowych powoduje trudności w pełnym zastąpieniu ich przez algorytmy. Z tego powodu, ale również wprost z etyki zawodu, wynika powinność bycia gwarantem i strażnikiem rzetelnego i wiernego obrazu finansowego jednostki. Jednocześnie niepełna automatyzacja procesów księgowych, udział w nim ludzi, a także przepisy wymagające interpretacji powodują większą podatność na manipulacje i oszustwa w procesie sprawozdawczości finansowej. Z tego właśnie powodu postępująca automatyzacja procesów ewidencji i sprawozdawczości finansowej sprawi, że praca audytorów w większym stopniu będzie się skupiać na czynniku ludzkim, podatnym na błędy. W tym te popełnione celowo.

Rola audytora w odniesieniu do oszustw w badaniu sprawozdań finansowych cieszy się dużym zainteresowaniem opinii publicznej. Na wzmocnienie tego zainteresowania wpływ miały głośne w ostatnich latach upadki korporacji, ale również wybuch pandemii koronawirusa i jej wpływ na całe otoczenie biznesowe. Wzrost ryzyka występowania nadużyć może mieć wpływ na dalsze zwiększenie oczekiwań wobec biegłych rewidentów.

IAASB stwierdziła, że warto przyjrzeć się bliżej tym zagadnieniom i 15 września 2020 IAASB opublikowała dokument konsultacyjny  pt. „Oszustwa i kontynuacja działalności w badaniu sprawozdań finansowych: analiza różnic między publicznym postrzeganiem roli biegłego rewidenta a jego obowiązkami w badaniu sprawozdania finansowego”. Konsultacje mają trwać do 12 stycznia 2021 r., a informacje zebrane w ich trakcie mają posłużyć podjęciu decyzji o kierunkach dalszych działań.

W dokumencie konsultacyjnym omówiono kwestie i wyzwania związane z luką oczekiwań oraz wskazano możliwe działania, które IAASB mogłaby podjąć, aby zmniejszyć lukę oczekiwań dotyczącą roli biegłego rewidenta.

IAASB wyjaśnia czym dokładnie jest luka oczekiwań w przypadku audytu sprawozdań finansowych. Definiuje ją jako różnicę między oczekiwaniami użytkowników sprawozdań finansowych a rzeczywistym badaniem sprawozdań finansowych. Luka oczekiwań wobec audytu może być podzielona na 3 części składowe:

  1. Luka wiedzy – różnica pomiędzy tym co uważają użytkownicy sprawozdania finansowego na temat roli audytora, a faktycznymi obowiązkami audytorów.
  2. Luka wykonania – gdy złożoność regulacji lub standardów powoduje różnice w interpretacji pomiędzy regulatorami a praktykami.
  3. Luka adaptacji – gdy audyt nie adresuje zmian jakie zaszły w otoczeniu.

Odpowiedzialność biegłego rewidenta w odniesieniu do identyfikacji oszustw podczas badania sprawozdania finansowego została określona w krajowych oraz międzynarodowych standardach badania.

Zgodnie ze standardami badania, celem biegłego rewidenta jest uzyskanie racjonalnej pewności, że sprawozdanie finansowe zostało, we wszystkich istotnych aspektach, sporządzone zgodnie z mającymi zastosowanie ramowymi założeniami sprawozdawczości finansowej. Audytor bada, czy sprawozdanie finansowe nie zawiera istotnych nieprawidłowości powstałych w wyniku błędu lub oszustwa.

Pomimo jasno ustalonej odpowiedzialności audytora, użytkownicy sprawozdań finansowych mają często dużo większe oczekiwania wobec badania sprawozdań finansowych w zakresie oszustw. W załączniku B dokumentu konsultacyjnego IAASB zamieściła listę trzech alternatywnych propozycji zmian, które mogłyby być wprowadzone w celu ograniczenia tej luki.

Możliwe rozwiązanie

Opis rozwiązania

Zastosowanie rozszerzonych procedur audytowych dla wszystkich badanych jednostek

Dodanie bezpośrednio do istniejących standardów badania sprawozdań finansowych wymogu udziału specjalisty z zakresu audytu śledczego przy wykonywaniu procedur dotyczących potencjalnych oszustw i nadużyć

Zastosowanie rozszerzonych procedur audytowych w zależności od okoliczności

Dodanie bezpośrednio do istniejących standardów badania sprawozdań finansowych wymogu udziału specjalisty z zakresu audytu śledczego przy wykonywaniu procedur dotyczących potencjalnych oszustw i nadużyć, w przypadku:

  1. audytu spółek notowanych na giełdzie oraz jednostek zainteresowania publicznego,

  2. gdy zespół audytowy uzna to za zasadne biorąc pod uwagę wstępnie zidentyfikowane fakty i okoliczności dotyczące spółki,

  3. podmiotów, w których wystąpi szczególna sytuacji, np. podejrzenie popełnienia oszustwa.

Warunkowe zastosowanie rozszerzonych procedur audytowych poza zakresem badania sprawozdania finansowego w zależności od okoliczności

Dodanie wymogu udziału specjalisty z zakresu audytu śledczego przy wykonywaniu procedur dotyczących potencjalnych oszustw i nadużyć, poza ramami właściwego badania sprawozdania finansowego, jako dodatkowego projektu / przeglądu, w przypadku:

  1. audytu spółek notowanych na giełdzie oraz jednostek zainteresowania publicznego,

  2. podmiotów, w których wystąpi szczególna sytuacja, np. podejrzenie popełnienia oszustwa.

Takie wymogi mogłyby zostać wprowadzone na podstawie nowego standardu związanego z oszustwami i nadużyciami.

Powyższa lista możliwych rozwiązań nie jest listą kompletną. IAASB zaznacza, że istnieją inne alternatywy, a przykładowe zaprezentowane rozwiązania wymagają dalszego rozwinięcia. Podane przykłady służą jedynie przedstawieniu kontekstu, który może pomóc w udzieleniu odpowiedzi na pytania zawarte w dokumencie konsultacyjnym.

Serdecznie zachęcamy wszystkie zainteresowane osoby do wyrażenia swojej opinii na stronie IAASB.

Powiązane wpisy


Napisz komentarz

XHTML: Możesz użyć tagów: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>