Nowe zasady spełniania wymogów kapitałowych przez domy maklerskie w zakresie adekwatności kapitałowej powinny zostać rozpoznane przede wszystkim w odniesieniu do podstawowych norm ostrożnościowych w ramach I filara CRD. Główne zmiany w strukturze ich obliczania dotyczą przede wszystkim wymogów kapitałowych z tytułu kosztów stałych versus z tytułu ryzyka operacyjnego.
W poprzednio obowiązującym porządku prawnym najważniejsze normy adekwatności kapitałowej dla domów maklerskich były określone wyłącznie w § 3 poprzednio obowiązującego rozporządzenia. Były to trzy normy, które stanowiły, że poziom nadzorowanych kapitałów nie może być niższy niż: wysokość całkowitego wymogu kapitałowego, wymogu kapitałowego z tytułu kosztów stałych i wymagana wysokość kapitału założycielskiego.
W obecnym stanie prawnym miejsce określenia wymagań w zakresie I filara CRD zostało podzielone pomiędzy ustawą o obrocie instrumentami finansowymi i rozporządzeniem Ministra Finansów Ministra Finansów z dnia 18 listopada 2009 r. w sprawie zakresu i szczegółowych zasad wyznaczania całkowitego wymogu kapitałowego, w tym wymogów kapitałowych, dla domów maklerskich oraz określenia maksymalnej wysokości kredytów, pożyczek i wyemitowanych dłużnych papierów wartościowych w stosunku do kapitałów. Należy dodatkowo zaznaczyć, że w ustawie dokonano wyłączenia niektórych usług z katalogu działalności maklerskiej, których wykonywanie nie powoduje konieczności spełniania wymogów w zakresie adekwatności kapitałowej. Chodzi tu o przyjmowanie i przekazywanie zleceń, doradztwo inwestycyjne, czy katalog maklerskich usług pomocniczych z wyłączeniem przechowywania i rejestrowania instrumentów finansowych.
W art. 98a ust. 3 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi określono podstawowe normy dotyczące wysokości poziomu nadzorowanych kapitałów względem całkowitego wymogu kapitałowego i kapitału wewnętrznego. Sposób obliczania zarówno nadzorowanych kapitałów, jak i całkowitego wymogu kapitałowego zawarto w przepisach rozporządzenia. W zależności od skali prowadzonej działalności całkowity wymóg kapitałowy stanowi sumę wymogów kapitałowych z ryzyka tytułu ryzyka rynkowego, rozliczenia, dostawy, kredytowego kontrahenta, ryzyka kredytowego, operacyjnego oraz z tytułu przekroczenia limitu koncentracji zaangażowania i limitu dużych zaangażowań. Związku z implementacją zasad II filara CRD zrezygnowano z wymogu kapitałowego z tytułu pozostałych ryzyk, ponieważ tego typu ryzyka powinny zostać uwzględnione w szacowaniu kapitału wewnętrznego.
W grupie dodatkowych wymogów zrezygnowano z bezpośredniego odniesienia wymogu kapitałowego z tytułu kosztów stałych do poziomu nadzorowanych kapitałów jako jednej z norm ostrożnościowych. Od początku roku 2010 zastosowanie mają dwa warianty uwzględniające powyższy wymóg. Pierwszy z nich dotyczy domu maklerskiego nieposiadającego zezwolenia Komisji na nabywanie i zbywanie instrumentów finansowych na własny rachunek oraz na wykonywanie umów o subemisje inwestycyjne i usługowe. W takim przypadku, po uprzednim zawiadomieniu Komisji, dom maklerski może obliczać całkowity wymóg kapitałowy poprzez porównanie sumy wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka cen towarów, walutowego, rozliczenia, dostawy, kredytowego kontrahenta, ryzyka kredytowego oraz ryzyka z tytułu przekroczenia limitu koncentracji zaangażowania i limitu dużych zaangażowań z wymogiem kapitałowym z tytułu kosztów stałych, zwane dalej metodą uwzględniającą wymóg z tytułu kosztów stałych. Po porównaniu należy wybrać większą z wartości, która stanowi całkowity wymóg kapitałowy.
Drugi wariant dotyczy domu maklerskiego, który ze względu na zakres prowadzonej działalności jest zobowiązany do utrzymywania kapitału założycielskiego na poziomie 730 000 euro, ale zawiera on transakcje na własny rachunek wyłącznie w celu realizacji działalności maklerskiej w zakresie wykonywania zleceń nabycia lub zbycia instrumentów finansowych lub w celu uzyskania niezbędnego dostępu do infrastruktury rynku kapitałowego w celu wykonywania działalności w zakresie przyjmowania, przekazywania i wykonywania zleceń. Dom maklerski również spełni warunki zastosowania tego wariantu jeżeli prowadzi wyłącznie działalność polegającą na:
- nabywaniu lub zbywaniu na własny rachunek instrumentów finansowych bez możliwości wykonywania takiej usługi dla niestanowiących podmiotów powiązanych z domem maklerskim klientów zewnętrznych,, ponadto
- nie przechowuje środków pieniężnych ani instrumentów finansowych klientów oraz
- przeprowadzane przez niego transakcje są rozliczane i gwarantowane przez izbę rozliczeniową przy pomocy funduszu rozliczeniowego.
Warto zaznaczyć, że w takim przypadku ten dom maklerski nie może realizować transakcji pakietowych i pozasesyjnych, ze względu na ograniczenia wynikające z zabezpieczenia funduszem rozliczeniowym. Aby zastosować powyższą możliwość wymagana jest zgoda Komisji, po uzyskaniu której dom maklerski może obliczać całkowity wymóg kapitałowy jako suma wymogów kapitałowych z tytułu ryzyka cen towarów, walutowego, rozliczenia, dostawy, kredytowego kontrahenta, ryzyka kredytowego, z tytułu przekroczenia limitu koncentracji zaangażowania i limitu dużych zaangażowań oraz z tytułu kosztów stałych.
Oprócz wymienionych wariantów istnieje możliwość dla domu maklerskiego, który nie spełnia powyżej opisanych kryteriów, obliczania całkowitego wymogu kapitałowego jako suma wymogów kapitałowych dla nieznaczącej skali działalności, z zastrzeżeniem, że jeżeli wymóg kapitałowy z tytułu ryzyka operacyjnego jest wyższy od iloczynu współczynnika przejścia oraz wymogu kapitałowego obliczonego metodą uwzględniającą wymóg z tytułu kosztów stałych, to wtedy wymóg kapitałowy z tytułu ryzyka operacyjnego zostaje zastąpiony tym niższym wymogiem. Taki algorytm obliczania jest możliwy dla domu maklerskiego prowadzącego przed 1 stycznia 2010 r. działalność maklerską, którego suma kwot operacji zaliczonych do portfela handlowego nie przekroczyła 50 mln euro, zaś liczba osób pełniących w tej organizacji funkcje zarządcze lub kierownicze w ostatnim roku obrotowym nie przekroczyła 100. Warto pamiętać, że do grona osób pełniących funkcje zarządcze lub kierownicze zalicza się nie tylko osoby wchodzące w skład statutowych organów domu maklerskiego, ale również pracowników, których funkcje dotyczą sprzedaży, zarządzania ryzykiem i badania zgodności działania domu maklerskiego z przepisami prawa.
Należy zaznaczyć, że stosowanie powyższych wariantów zamiast standardowego algorytmu obliczania całkowitego wymogu kapitałowego nie zwalnia z konieczności opracowania, wdrożenia i stosowania zasad zarządzania ryzykiem, procedur oceny stopnia narażenia na ryzyko operacyjne (w tym określenia definicji tego ryzyka), z uwzględnieniem zdarzeń charakteryzujących się niską częstotliwością występowania, ale potencjalnie wysokimi stratami z nimi związanymi oraz posiadania planów zachowania ciągłości działania przygotowanych w celu bezawaryjnego działania najważniejszych dla domu maklerskiego funkcji biznesowych i planów awaryjnych mających na celu odtworzenie lub wznowienie tych funkcji z uwzględnieniem interesów klientów domu maklerskiego.
Podsumowując należy wskazać, że zarówno możliwość zastosowania współczynników przejścia, jak i metody uwzględniającej wymóg z tytułu kosztów stałych wymaga zgody Komisji udzielonej na wniosek zainteresowanego domu maklerskiego, który ubiegając się o zgodę jest zobowiązany do dostarczenia wszelkich informacji i dokumentów świadczących o spełnianiu przez ten dom kryteriów wymaganych przepisami prawa. W standardowym przypadku całość wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka operacyjnego jest uwzględniania w całkowitym wymogu kapitałowym, ale można wykorzystać zapisy przedmiotowego rozporządzenia, które wskazuje konkretne, opisane powyżej przypadki, w których wpływ wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka operacyjnego zostaje złagodzony lub czasowo ograniczony. Wynika to z podejścia twórców przepisów CRD, którzy utrzymywali, że dla podmiotów będących pod nadzorem już przed wejściem w życie tych przepisów należy wprowadzić możliwość „łagodniejszego” oddziaływania stosunkowo wysokiego wymogu kapitałowego z tytułu ryzyka operacyjnego, natomiast w przypadku ryzyka kredytowego, które zostało bardzo mocno zmodyfikowane w stosunku do poprzedniego podejścia odstąpiono od etapów przejściowych promując zastosowanie bardziej zawansowanych metod, od których oczekuje się „oszczędności” w wymogach kapitałowych.
